Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία… (ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΟΕΝ – HOMO ECONOMICUS)

Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία… (ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΟΕΝ – HOMO ECONOMICUS)

Μπροστά στους εντυπωσιακούς αριθμούς της ανάπτυξης των μεγάλων αναδυόμενων χωρών, είναι εύκολο να ξεχάσουμε την εκτεταμένη φτώχεια στον πλανήτη. Οι μισοί άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν με λιγότερα από 2 ευρώ την ημέρα. Η αύξηση του πλούτου στον Νότο είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός, αφορά όμως τον μέσο όρο. Ακόμη και στις εκ πρώτης όψεως θετικότερες περιπτώσεις, η κατάσταση είναι αφόρητη. Η ανατολική ακτή της Κίνας μπορεί να έχει γίνει το νέο εργαστήριο του πλανήτη, αλλά 800.000.000 φτωχοί αγρότες εξακολουθούν να περιμένουν την άδεια να έρθουν να ζήσουν εδώ. Η Ινδία είναι μια χώρα όπου πάνω από το 50% του πληθυσμού εξακολουθεί να μην ξέρει να διαβάζει και να γράφει. Η νέα μεσαία αστική τάξη στην Ινδία ίσως να φτάνει και τα 300.000.000 άτομα. Όμως κάπου 700.000.000 αγρότες ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Οι αγρότες που δίνουν τέλος στη ζωή τους επειδή αδυνατούν να πληρώσουν τα χρέη τους ποτέ δεν ήταν τόσο πολλοί. Από το 1997 ως το 2008, καταγράφηκαν στην Ινδία σχεδόν 200.000 αυτοκτονίες αγροτών που είχαν χρεοκοπήσει. Ο παλιός φαύλος κύκλος του χρέους, της τοκογλυφίας και της εξάρτησης εξακολουθεί να πλήττει τους πιο ευάλωτους.

Το να κατανοήσουμε σήμερα τη φτώχεια δεν σημαίνει να κατανοήσουμε μία διαφορετική φυλή, τους φτωχούς: σημαίνει να κατανοήσουμε πώς τα βγάζει πέρα το ανθρώπινο είδος όταν στερείται όλα εκείνα τα αγαθά που θεωρούνται αυτονόητα στις πλούσιες χώρες. Οι Abhijit Banerjee και Esther Duflo εκπόνησαν μια συνταρακτική μελέτη, που φτάνει πολύ μακρύτερα από τις προηγούμενες έρευνες. Ενώ ορισμένοι οικονομολόγοι τείνουν να αποδίδουν τη φτώχεια στην αδυναμία των ίδιων των φτωχών να σκέφτονται λογικά, εκείνοι αποδεικνύουν ότι η φτώχεια αποκαλύπτει τι συμβαίνει όταν η ικανότητα της έλλογης σκέψης δεν υποστηρίζεται από σοβαρούς θεσμούς που βοηθούν τους ανθρώπους να λαμβάνουν αποφάσεις.

Δύο θεωρίες -δύο ιδεολογίες, θα έλεγε κανείς- συγκρούονταν ανέκαθεν μεταξύ τους στην προσπάθεια να απαντηθούν αυτές οι ερωτήσεις. Η πρώτη είναι η βικτωριανή θεωρία της φτώχειας, που δανείστηκε το όνομά της από τη βασίλισσα Βικτωρία, επί της βασιλείας της οποίας αναπτύχθηκε. Οι φτωχοί είναι φτωχοί επειδή είναι ανεπαρκείς. Είναι μάταιο να προσπαθεί κανείς να τους ενθαρρύνει να κάνουν ό,τι τους συμφέρει: είναι φτωχοί, ακριβώς επειδή δεν θέλουν να το κάνουν. Στο άλλο άκρο, η «προοδευτική» θεωρία πρεσβεύει ακριβώς το αντίθετο. Υπεύθυνη για την ανεπάρκεια εκείνων που πλήττονται από τη φτώχεια είναι η ίδια η φτώχεια. Ο λόγος που οι φτωχοί αποτυγχάνουν δεν είναι ότι διαφέρουν από τους άλλους. Αντιμετωπίζουν τις ίδιες δυσκολίες, αλλά δεν διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για να τις ξεπεράσουν.

Το πρόβλημα που φέρνουν στην επιφάνεια οι Banerjee και Duflo είναι πως οι φτωχοί δεν διαθέτουν το αναγκαίο πλαίσιο για να δράσουν αποτελεσματικά, και οι πόροι που τους λείπουν δεν είναι μόνο οικονομικοί. Σε μια πλούσια χώρα, μια οικογένεια δεν αοχολείται με το αν θα εμβολιάσει ή θα στείλει στο σχολείο τα παιδιά της, αν θα πληρώσει εισφορές για τη σύνταξή της ή αν θα ασφαλίσει το αυτοκίνητό της. Για όλα αυτά τα ζητήματα φροντίζει η κοινωνία, το κράτος, που είναι το μνημονικό της Ιστορίας.

Το αν πρέπει να εμβολιαστούν τα παιδιά ή να πάνε στο σχολείο το αποφασίζουν οι κοινωνικοί θεσμοί, η Ακαδημία Επιστημών, η κοινωνική ασφάλιση…

Ο κάτοικος μιας φτωχής χώρας πρέπει να αποφασίσει για όλα μόνος του, και συχνά το βάρος τον συντρίβει. Θα ήθελε, για παράδειγμα, να επενδύσει στα λιπάσματα, αλλά το χρονικό διάστημα ανάμεσα στη σπορά και τη συγκομιδή είναι υπερβολικά μεγάλο. Όταν προτείνεται στους αγρότες την εποχή της συγκομιδής να αγοράσουν κουπόνια ώστε να προπληρώσουν τα λιπάσματα για την επόμενη σπορά, εκείνοι δέχονται αμέσως. Η αποταμίευση όμως είναι κάτι πολύπλοκο όταν λείπουν τα «ασφαλή» οικονομικά εργαλεία, όταν οι ανάγκες πιέζουν συνεχώς. Το πρόβλημα δεν έγκειται στο ότι οι κάτοικοι των φτωχών χωρών είναι πιο ανεπαρκείς από εκείνους των πλούσιων χωρών.

Οι φτωχοί ξοδεύουν πολλά χρήματα για να συντηρήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιό τους, και κυρίως για την περίθαλψη, που μερικές φορές απορροφά μεγάλο μέρος των εισοδημάτων τους.

Τους είναι όμως πολύ δύσκολο να κάνουν προληπτικές δαπάνες, όταν οι πενιχροί τους πόροι πρέπει συνεχώς να διατίθενται για την κάλυψη άλλων αναγκών. Ένα φλιτζάνι τσάι με ζάχαρη, μια τηλεόραση έστω και σε κακή κατάσταση, προσφέρουν χαρά μεγαλύτερη από εκείνη που θα προσέφερε μια επένδυση με αβέβαιη και μελλοντική απόδοση. Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία…

Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι το δίδαγμα από αυτές τις μελέτες: οι πολιτισμικές ερμηνείες της φτώχειας απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Ο φτωχός είναι ένας πλούσιος που τον έχουν αφήσει μόνο του, χωρίς τη θεσμική υποστήριξη που θα τον βοηθούσε να πάρει τις «σωστές» αποφάσεις. Το υποδεικνύει το γεγονός πως, όταν παρουσιάζονται ευκαιρίες, όπως σήμερα στην Ασία, οι φτωχοί τις αξιοποιούν αμέσως.

 

 

 

 

 

HOMO ECONOMICUS
ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΟΕΝ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ

Εικόνα:
Dorothea Lange: Drawing Beauty Out Of Desolation
| https://gr.pinterest.com/pin/451204456391094971/



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • I never ask a man what his business is , for it never interests me . What I ask him about are his THOUGHTS and his DREAMS .

    lecturesbureau: "I never ask a man what his business is , for it never interests me .

What I ask him about are his THOUGHTS and his DREAMS ."
    42
    1
  • It's not the sentiments of men which make history BUT THEIR ACTIONS .

    lecturesbureau: "It's not the sentiments of men which make history
BUT THEIR ACTIONS ."
    240
    1
  • There is only one journey . Going inside yourself .

    lecturesbureau: "There is only one journey .
Going inside yourself ."
    354
    2
  • Love is composed of a single soul inhabiting two bodies .

    lecturesbureau: "Love is composed of a single soul
inhabiting two bodies ."
    275
    1
  • Little by little , one travels far .

    lecturesbureau: "Little by little ,
one travels far ."
    134
    0
  • What the caterpillar calls the end , the rest of the world calls a butterfly .

    lecturesbureau: "What the caterpillar calls the end ,
the rest of the world
calls a butterfly ."
    248
    0
  • Whatever you do , DO WITH ALL YOUR MIGHT !

    lecturesbureau: "Whatever you do ,

DO WITH ALL YOUR MIGHT !"
    254
    1
  • Love responsibility . Say : It is my duty , and mine alone , to save the Earth . If it is not saved , then I ALONE AM TO BLAME .

    lecturesbureau: "Love responsibility .
Say : It is my duty , and mine alone , to save the Earth .
If it is not saved , then I ALONE AM TO BLAME ."
    252
    0
  • The perfect Love is the one that gives everything and never expects anything in return .

    lecturesbureau: "The perfect Love is the one 
that gives everything
and never expects anything in return ."
    1808
    6
  • Liberty means Responsibility . That is why most men dread it .

    lecturesbureau: "Liberty means Responsibility .

That is why most men dread it ."
    283
    1