Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία… (DANIEL COHEN – HOMO ECONOMICUS)

Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία… (DANIEL COHEN – HOMO ECONOMICUS)

Μπροστά στους εντυπωσιακούς αριθμούς της ανάπτυξης των μεγάλων αναδυόμενων χωρών, είναι εύκολο να ξεχάσουμε την εκτεταμένη φτώχεια στον πλανήτη. Οι μισοί άνθρωποι εξακολουθούν να ζουν με λιγότερα από 2 ευρώ την ημέρα. Η αύξηση του πλούτου στον Νότο είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός, αφορά όμως τον μέσο όρο. Ακόμη και στις εκ πρώτης όψεως θετικότερες περιπτώσεις, η κατάσταση είναι αφόρητη. Η ανατολική ακτή της Κίνας μπορεί να έχει γίνει το νέο εργαστήριο του πλανήτη, αλλά 800.000.000 φτωχοί αγρότες εξακολουθούν να περιμένουν την άδεια να έρθουν να ζήσουν εδώ. Η Ινδία είναι μια χώρα όπου πάνω από το 50% του πληθυσμού εξακολουθεί να μην ξέρει να διαβάζει και να γράφει. Η νέα μεσαία αστική τάξη στην Ινδία ίσως να φτάνει και τα 300.000.000 άτομα. Όμως κάπου 700.000.000 αγρότες ζουν σε συνθήκες φτώχειας. Οι αγρότες που δίνουν τέλος στη ζωή τους επειδή αδυνατούν να πληρώσουν τα χρέη τους ποτέ δεν ήταν τόσο πολλοί. Από το 1997 ως το 2008, καταγράφηκαν στην Ινδία σχεδόν 200.000 αυτοκτονίες αγροτών που είχαν χρεοκοπήσει. Ο παλιός φαύλος κύκλος του χρέους, της τοκογλυφίας και της εξάρτησης εξακολουθεί να πλήττει τους πιο ευάλωτους.

Το να κατανοήσουμε σήμερα τη φτώχεια δεν σημαίνει να κατανοήσουμε μία διαφορετική φυλή, τους φτωχούς: σημαίνει να κατανοήσουμε πώς τα βγάζει πέρα το ανθρώπινο είδος όταν στερείται όλα εκείνα τα αγαθά που θεωρούνται αυτονόητα στις πλούσιες χώρες. Οι Abhijit Banerjee και Esther Duflo εκπόνησαν μια συνταρακτική μελέτη, που φτάνει πολύ μακρύτερα από τις προηγούμενες έρευνες. Ενώ ορισμένοι οικονομολόγοι τείνουν να αποδίδουν τη φτώχεια στην αδυναμία των ίδιων των φτωχών να σκέφτονται λογικά, εκείνοι αποδεικνύουν ότι η φτώχεια αποκαλύπτει τι συμβαίνει όταν η ικανότητα της έλλογης σκέψης δεν υποστηρίζεται από σοβαρούς θεσμούς που βοηθούν τους ανθρώπους να λαμβάνουν αποφάσεις.

Δύο θεωρίες -δύο ιδεολογίες, θα έλεγε κανείς- συγκρούονταν ανέκαθεν μεταξύ τους στην προσπάθεια να απαντηθούν αυτές οι ερωτήσεις. Η πρώτη είναι η βικτωριανή θεωρία της φτώχειας, που δανείστηκε το όνομά της από τη βασίλισσα Βικτωρία, επί της βασιλείας της οποίας αναπτύχθηκε. Οι φτωχοί είναι φτωχοί επειδή είναι ανεπαρκείς. Είναι μάταιο να προσπαθεί κανείς να τους ενθαρρύνει να κάνουν ό,τι τους συμφέρει: είναι φτωχοί, ακριβώς επειδή δεν θέλουν να το κάνουν. Στο άλλο άκρο, η «προοδευτική» θεωρία πρεσβεύει ακριβώς το αντίθετο. Υπεύθυνη για την ανεπάρκεια εκείνων που πλήττονται από τη φτώχεια είναι η ίδια η φτώχεια. Ο λόγος που οι φτωχοί αποτυγχάνουν δεν είναι ότι διαφέρουν από τους άλλους. Αντιμετωπίζουν τις ίδιες δυσκολίες, αλλά δεν διαθέτουν τους αναγκαίους πόρους για να τις ξεπεράσουν.

Το πρόβλημα που φέρνουν στην επιφάνεια οι Banerjee και Duflo είναι πως οι φτωχοί δεν διαθέτουν το αναγκαίο πλαίσιο για να δράσουν αποτελεσματικά, και οι πόροι που τους λείπουν δεν είναι μόνο οικονομικοί. Σε μια πλούσια χώρα, μια οικογένεια δεν αοχολείται με το αν θα εμβολιάσει ή θα στείλει στο σχολείο τα παιδιά της, αν θα πληρώσει εισφορές για τη σύνταξή της ή αν θα ασφαλίσει το αυτοκίνητό της. Για όλα αυτά τα ζητήματα φροντίζει η κοινωνία, το κράτος, που είναι το μνημονικό της Ιστορίας.

Το αν πρέπει να εμβολιαστούν τα παιδιά ή να πάνε στο σχολείο το αποφασίζουν οι κοινωνικοί θεσμοί, η Ακαδημία Επιστημών, η κοινωνική ασφάλιση…

Ο κάτοικος μιας φτωχής χώρας πρέπει να αποφασίσει για όλα μόνος του, και συχνά το βάρος τον συντρίβει. Θα ήθελε, για παράδειγμα, να επενδύσει στα λιπάσματα, αλλά το χρονικό διάστημα ανάμεσα στη σπορά και τη συγκομιδή είναι υπερβολικά μεγάλο. Όταν προτείνεται στους αγρότες την εποχή της συγκομιδής να αγοράσουν κουπόνια ώστε να προπληρώσουν τα λιπάσματα για την επόμενη σπορά, εκείνοι δέχονται αμέσως. Η αποταμίευση όμως είναι κάτι πολύπλοκο όταν λείπουν τα «ασφαλή» οικονομικά εργαλεία, όταν οι ανάγκες πιέζουν συνεχώς. Το πρόβλημα δεν έγκειται στο ότι οι κάτοικοι των φτωχών χωρών είναι πιο ανεπαρκείς από εκείνους των πλούσιων χωρών.

Οι φτωχοί ξοδεύουν πολλά χρήματα για να συντηρήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιό τους, και κυρίως για την περίθαλψη, που μερικές φορές απορροφά μεγάλο μέρος των εισοδημάτων τους.

Τους είναι όμως πολύ δύσκολο να κάνουν προληπτικές δαπάνες, όταν οι πενιχροί τους πόροι πρέπει συνεχώς να διατίθενται για την κάλυψη άλλων αναγκών. Ένα φλιτζάνι τσάι με ζάχαρη, μια τηλεόραση έστω και σε κακή κατάσταση, προσφέρουν χαρά μεγαλύτερη από εκείνη που θα προσέφερε μια επένδυση με αβέβαιη και μελλοντική απόδοση. Είναι απλό: και οι φτωχοί επιζητούν την ευτυχία…

Σε κάθε περίπτωση, ένα είναι το δίδαγμα από αυτές τις μελέτες: οι πολιτισμικές ερμηνείες της φτώχειας απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Ο φτωχός είναι ένας πλούσιος που τον έχουν αφήσει μόνο του, χωρίς τη θεσμική υποστήριξη που θα τον βοηθούσε να πάρει τις «σωστές» αποφάσεις. Το υποδεικνύει το γεγονός πως, όταν παρουσιάζονται ευκαιρίες, όπως σήμερα στην Ασία, οι φτωχοί τις αξιοποιούν αμέσως.

 

 

 

 

 

HOMO ECONOMICUS
ΝΤΑΝΙΕΛ ΚΟΕΝ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ

Εικόνα:
Dorothea Lange: Drawing Beauty Out Of Desolation
| https://gr.pinterest.com/pin/451204456391094971/



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • And those who were seen dancing were thought to be insane by THOSE WHO COULD NOT HEAR THE MUSIC ...

    lecturesbureau: "And those who were seen dancing
were thought to be insane
by THOSE WHO COULD NOT HEAR THE MUSIC ..."
    232
    0
  • Life is so unpredictable that anything is possible .

    lecturesbureau: "Life is so unpredictable that anything is possible ."
    262
    0
  • I LIVE IN MY DREAMS . Other people live in dreams , but not in their own . That's the difference .

    lecturesbureau: "I LIVE IN MY DREAMS .
Other people live in dreams , but not in their own .
That's the difference ."
    345
    2
  • All my life I've looked at words as though I were seeing them for the first time .

    lecturesbureau: "All my life I've looked at words
as though I were seeing them for the first time ."
    256
    0
  • Medicine heals deseases of the body wisdom frees the soul from passions .

    lecturesbureau: "Medicine heals deseases of the body
wisdom frees the soul from passions ."
    493
    1
  • It does not matter how slowly you go so long as you do not stop .

    lecturesbureau: "It does not matter how slowly you go 
so long as you do not stop ."
    352
    2
  • A book read by a thousand different people is a thousand different books .

    lecturesbureau: "A book read by a thousand different people
is a thousand different books ."
    611
    0
  • Our chief want is someone who will inspire us to be WHAT WE KNOW WE COULD BE .

    lecturesbureau: "Our chief want is someone who will inspire us
to be WHAT WE KNOW WE COULD BE ."
    269
    2
  • The bee discovers amid the most pungent flowers and the roughest thorns the smoothest and most palatable honey .

    lecturesbureau: "The bee discovers amid the most pungent flowers
and the roughest thorns
the smoothest and most palatable honey ."
    108
    0
  • Without joy in our heart , our progress in life is slow and uninteresting .

    lecturesbureau: "Without joy in our heart ,
our progress in life 
is slow and uninteresting ."
    220
    0