Τα 7 σημαντικότερα αρχαία ρωμαϊκά γλυπτά

Τα 7 σημαντικότερα αρχαία ρωμαϊκά γλυπτά

Η ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία εκτείνεται μέσα σε εκατοντάδες χρόνια και πολλαπλές ηπείρους, εξιστορείται μέσα από τα αγάλματα και τα μνημεία που άφησαν πίσω τους οι πολίτες της. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι συνδύαζαν μια άνευ προηγουμένου στρατιωτική πυγμή με αντίστοιχη ιδιαίτερη αφοσίωση στη δημόσια τέχνη, η οποία χρησίμευσε τόσο στην πολιτική προπαγάνδα όσο και ως μέσο εξύμνησης στρατιωτικών και διπλωματικών επιτευγμάτων.
Ωστόσο, η Ρωμαϊκή τέχνη οφείλει ένα σημαντικό κομμάτι της στους Έλληνες. Αν και οι Ρωμαίοι κατατρόπωσαν τους Έλληνες στη μάχη της Κορίνθου το 146 π.Χ., η στρατιωτική αυτή νίκη δεν ακολουθήθηκε και από την αντίστοιχη πολιτισμική υποταγή. Αντ’ αυτού, η Ρωμαϊκή ελίτ ζητούσε εντόνως αντίγραφα διάσημων μαρμάρινων γλυπτών από δεξιοτέχνες Έλληνες καλλιτέχνες όπως ο Πραξιτέλης. Παρόλα αυτά, οι περισσότεροι Ρωμαίοι γλύπτες δεν κατάφεραν ποτέ να κατακτήσουν τέτοια δόξα. Τα αντίγραφά τους έμεναν συχνά ανυπόγραφα λόγω της χαμηλής κοινωνικής τους θέσης καθώς και εξαιτίας της εν γένει προτίμησης των Ρωμαίων για έργα Ελλήνων δεξιοτεχνών. Σήμερα, πολλά από τα πιο εμβληματικά Ελληνικά γλυπτά επιζούν μόνο ως Ρωμαϊκές ρεπλίκες.
Οι Ρωμαίοι άφησαν το δικό τους σημάδι στη γλυπτική πηγαίνοντας την προσωπογραφία σε ένα πρωτόγνωρο επίπεδο βερισμού και δημιουργώντας ένα τεράστιο πλήθος έργων δημόσιας τέχνης απεικονίζοντας πολυσύνθετες μυθολογικές και στρατιωτικές επιτυχίες. Αρχής γενομένης με τον Αύγουστο, τον πρώτο αυτοκράτορα, οι Ρωμαίοι ηγέτες ξεκίνησαν να χρησιμοποιούν αγάλματα ως προπαγάνδα. Αυτά τα έργα, συνήθως (σμιλεμένα σε) από μάρμαρο ή μπρούντζο, συχνά εξιδανίκευαν το σώμα τους και έδιναν έμφαση στη (συχνά πλασματική) σχέση τους με σπουδαίους στρατιωτικούς διοικητές του παρελθόντος. Υπάρχουν πολλά τεχνουργήματα και καλλιτεχνήματα που σώζονται από τη Ρωμαϊκή περίοδο. Αυτά είναι τα επτά πιο σημαντικά γλυπτά μέσω των οποίων μπορεί να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της συνεισφοράς της αυτοκρατορίας στην ιστορία της τέχνης.

Ο Ρήτωρ, 1ος αιώνας π.Χ.

Ένα άγαλμα από μπρούντζο στο μέγεθος του πραγματικού ανθρώπου ονόματι Aule Metele, κοινώς γνωστό ως Ο Ρήτωρ, χρονολογείται στις αρχές του 1ου αιώνα π.Χ. και αναφέρεται στις απαρχές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο Ρήτωρ προτάσσει το χέρι του στο πλήθος. Παρόλο που είναι Ετρούσκος, η ενδυμασία του είναι χαρακτηριστική Ρωμαίου αξιωματούχου: κοντός τήβεννος και μπότες.
Ο γλύπτης χάραξε το Ετρουσκικό όνομά του και τα ονόματα των γονιών του στο άγαλμα αλλά η εμφάνισή του είναι αντιπροσωπευτική της απόλυτης απορρόφησης των Ετρούσκων από τους Ρωμαίους. Τη Ρώμη την κυβερνούσαν Ετρούσκοι βασιλιάδες από τον 7ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον τελευταίο Ετρούσκο βασιλιά ο οποίος εκδιώχθηκε το 510 π.Χ. Η πλήρης απορρόφηση αυτού του χιλιετούς πολιτισμού είχε ολοκληρωθεί από τους Ρωμαίους μέχρι τον 1ο αιώνα π.Χ. Το άγαλμα, που πλέον στεγάζεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Φλωρεντίας, αποδεικνύει τη σημασία των δημοσίων λειτουργών στην πρότερη Ρωμαϊκή Δημοκρατία καθώς και την απόλυτη κυριαρχία της πάνω σε οποιοδήποτε πολιτισμό κι αν εισέβαλε.

Κεφαλή ενός Ρωμαίου Πατρίκιου, 1ος αιώνας π.Χ.

Το ζαρωμένο, ηλικιωμένο πρόσωπο αυτού του ευγενούς Ρωμαίου πολίτη είναι αντιπροσωπευτικό των ιδανικών της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, η οποία εκτιμούσε τους δημόσιους λειτουργούς και τη στρατιωτική δύναμη της κοινωνίας της περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Αντί να αντιγράψουν απλώς τα ελληνικά μαρμάρινα αγάλματα δημιουργώντας ιδεατές απεικονίσεις των ηγετών τους σαν θεούς, οι πολίτες της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας θέλησαν να προβάλουν τις αξίες τους σε ανθρώπινη μορφή. Με αυτό ως σκοπό, αυτή η προτομή αποφεύγει να παρουσιάσει το υποκείμενο ως ένα νέο αθλητικό άνδρα αλλά αντιθέτως επιδιώκει να δώσει έμφαση στην ηλικία του και κατά συνέπεια στη σοφία μέσω των ευδιάκριτων ρυτίδων που διαγράφονται στο πρόσωπο και το λαιμό του. Επιπλέον, με την προτομή, η οποία χρονολογείται στον 1ο αιώνα π.Χ., γίνεται αναφορά και στη νοοτροπία της εποχής της: στις αρχές της, η Ρωμαϊκή Δημοκρατία διοικούταν μόνο από Πατρίκιους (ευγενούς/υψηλής τάξης λειτουργοί). Αυτοί οι Ρωμαίοι αριστοκράτες δημιούργησαν μια συνεργασία με πλούσιους πληβείους (γνωστοί και ως κοινοί – μέρος της κατώτερης κοινωνικής τάξης), αλλά η διεύρυνση της κοινωνικής ανισότητας μέσα στη Δημοκρατία οδήγησε, τελικά, στην πτώση της.

Ο Αύγουστος της Prima Porta, 1ος αιώνας π.Χ.

Αφού έβαλε τέλος σε έναν εκατονταετή εμφύλιο πόλεμο, ο Αύγουστος ανέβηκε στην εξουσία και έγινε ο πρώτος αυτοκράτορας της Ρώμης. Ήταν ένας ένθερμος υποστηρικτής της δημοκρατίας και χρησιμοποίησε τις εξουσίες του ώστε να νομιμοποιήσει τον νεοϊδρυθέντα ρόλο του. Παρήγγειλε περί τα 70 αγάλματα που θα αναπαριστούσαν τον ίδιο. Συλλογικά, τα έργα αυτά, υπαινίσσονται ότι η ευγενής καταγωγή του εκτείνεται μέχρι το Ρωμύλο, τον ιδρυτή της Ρώμης.
Αυτό το ολόσωμο μαρμάρινο άγαλμα, το οποίο χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ., βρέθηκε στα ερείπια της βίλας της Λιβίας (σύζυγος του Αυγούστου) στην Prima Porta και πλέον εκτίθεται στο Βατικανό. Τονίζει τη στρατιωτική ισχύ του Αυγούστου και αναφέρεται στη χρυσή εποχή του παρελθόντος της Δημοκρατίας στο οποίο, υπό την ηγεσία του, ισχυριζόταν ότι επιθυμούσε να επιστρέψει. Απεικονίζοντας αυτές τις φιλοδοξίες, η πανοπλία του θώρακα του Αυγούστου τονίζει μια προσωπική διπλωματική νίκη: δείχνει έναν Πάρθο βασιλιά, να επαναφέρει στρατιωτικές αξίες οι οποίες είχαν παλιότερα κατακτηθεί από τις Ρωμαϊκές λεγεώνες. Και για να ενισχύσει το θεϊκό δικαίωμα (και τη θεϊκή του καταγωγή) του αυτοκράτορα να κυβερνά, ο Έρωτας, ο γιός της θεάς Αφροδίτης, στέκεται στο δεξιό αστράγαλο του Αυγούστου.
Ο αυστηρός βερισμός καταρρίπτεται σε αυτή την περίπτωση. Ο Αύγουστος παρουσιάζεται ως μια ιδεατή φιγούρα, με ένα αθλητικό σώμα, αντιπροσωπευτικό περισσότερο ενός κλασσικού ελληνικού γλυπτού παρά ενός ρεαλιστικού Ρωμαίου αυτοκράτορα. Το κεφάλι και το σώμα θυμίζουν το άγαλμα του Δορυφόρου του 5ου π.Χ. αιώνα του Έλληνα γλύπτη Πολύκλειτου. Το άγαλμα αναγνωρίζεται ως ο Αύγουστος από τα μαλλιά που οι επίσημοι καλλιτέχνες του Αυγούστου πάντα αρέσκονταν να σχεδιάζουν ώστε όλα τα αγάλματα του αυτοκράτορα να είναι αναγνωρίσιμα από το Ρωμαϊκό κοινό.

Προτομή της Fonseca, 2ος αιώνας μΧ

Η προτομή της Fonseca, η οποία χρονολογείται στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., στεγάζεται στα Μουσεία Καπιτωλίου (συγκρότημα αρχαιολογικών μουσείων) της Ρώμης. Τα πορτραίτα των ευγενών γυναικών της Ρώμης ήταν σαφώς λιγότερο ρεαλιστικά από τα αντίστοιχα των ανδρών, καθώς …. Να δίνεται έμφαση στη θηλυκή ομορφιά και στην πιο πρόσφατη μόδα παρά στη βεριστική απεικόνιση. Οι μπούκλες που συσσωρεύονται στην κορυφή του κεφαλιού αυτής της γυναίκας δεν την κάνουν μόνο την πιο μοδάτη καταχώριση σε αυτή τη λίστα αλλά επιπλέον δείχνει και την εν γένει γοητεία των Ρωμαίων με τα περίτεχνα χτενίσματα. Οι επιφανείς Ρωμαίες προσλάμβαναν στυλίστες για να σγουρύνουν τα μαλλιά τους/ να κάνουν τα μαλλιά τους μπούκλες με σίδερα ή να τα πλέξουν σε εξτένσιονς. Αυτή η εμφάνιση/αυτό το λουκ σίγουρα θα είχε χρειαστεί εξτένσιονς. (Αυτοί που δεν διέθεταν τους απαραίτητους πόρους για προσωπικό στυλίστα μπορούσαν να πάνε στον τοπικό κομμωτή/κομμώτρια).
Αυτή η προτομή πιθανοτατα απεικονίζει μια γυναίκα από την περίοδο της δυναστείας των Φλαβίων (69-96 μ.Χ.). Τα πορτραίτα των ανδρών από αυτή την περίοδο είχαν πολύ έντονα το στοιχεία της ρεαλιστικής απεικόνισης, αλλά το συγκεκριμένο έχει εξιδανικευτεί με σκοπό να δίνεται έμφαση στην ομορφιά. Υπάρχουν πολλά παρόμοια παραδείγματα προτομών αυτής της περιόδου που δείχνουν γυναίκες με περίτεχνες μπούκλες και μαλλιά σε στυλ Μαρίας Αντουανέτας. Οι γλύπτες ήταν σε θέση να δημιουργήσουν λεπτεπίλεπτους βοστρύχους χάρη στις νέες εξελίξεις στα τρυπάνια/εργαλεία και τις τεχνικές.

Η στήλη του Τραϊανού, 110 μ.Χ.

Η στήλη του Τραϊανού είναι ένα από τα πολλά δημόσια έργα που παρήγγειλε ο Αυτοκράτορας Τραϊανός μετά την κατάκτηση της Δακίας (σημερινή Ρουμανία) το 107 μ.Χ., νίκη με την οποία η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επεκτάθηκε στο μεγαλύτερο μέγεθός της. Η στήλη, η οποία χρησίμευσε και ως τάφος του Τραϊανού, φτάνει τα 30 με 35 μέτρα σε ύψος και είναι διακοσμημένη με μια συνεχή σπιράλ ζωφόρο με την οποία τιμάται η μνήμη των δύο μαχών ενάντια στη Δακία. Παρόλο που η στήλη έχει χρησιμοποιηθεί από τους αρχαιολόγους για να καταλάβουν περισσότερο τόσο τη Ρωμαϊκή στρατηγική όσο και τον απροσδιόριστο/ασαφή Δακικό πολιτισμό, η ακρίβεια της αφήγησης παραμένει ακόμη αμφισβητήσιμη.
Η ζωφόρος περιλαμβάνει πάνω από 20 φιγούρες πάνω σε ρηχό ανάγλυφο και ο ίδιος ο Τραϊανός αναπαριστάται 58 φορές. Σε μία από αυτές τις σκηνές, οι στρατιώτες του Τραϊανού, του παρουσιάζουν δύο κομμένα κεφάλια. Η στήλη ήταν ένα αριστούργημα προπαγάνδας. Ανεγέρθηκε σύντομα μετά τη μάχη, γύρω στο 110 μ.Χ. και στέκεται ακόμη στην αρχική της τοποθεσία, στην Αγορά του Τραϊανού, στη Ρώμη. Αν και αρχικά βρισκόταν ανάμεσα σε δύο βιβλιοθήκες, η υπόλοιπη αγορά έχει καταστραφεί, αφήνοντας τη στήλη ως το μοναδικό ενθύμιο της στρατιωτικής υπεροχής του αυτοκράτορα.

Έφιππος ανδριάντας του Μάρκου Αυρήλιου, 176 μ.Χ.

Μια απεικόνιση του έφιππου Μάρκου Αυρήλιου, η οποία πιθανότατα ανεγέρθη γύρω στο 176 μ.Χ., έχει χρησιμεύσει ως πρότυπο για τα περισσότερα αγάλματα έφιππων μέσα στη ιστορία της Ευρωπαϊκής τέχνης. Ο καλλιτέχνης απεικονίζει και τους δύο εν κινήσει: ο αυτοκράτορας, ο οποίος βασίλεψε από το 161 έως το 180 μ.Χ., προτάσσει το δεξί του χέρι ενώ το άλογο υψώνει το μπροστινό δεξί του πόδι, αναδεικνύοντας ένα εντυπωσιακά λεπτομερές μυϊκό σύστημα.
Τα έφιππα αγάλματα ήταν κάτι κοινό στην αρχαία Ρώμη. Τιμούσαν στρατιωτικά και κοινωνικά επιτεύγματα, αλλά μόλις ελάχιστα σώζονται τελείως ανέπαφα. Πολλά παγανιστικά αγάλματα καταστράφηκαν από την Καθολική Εκκλησία κατά το Μεσαίωνα, αν και το συγκεκριμένο έργο σώθηκε επειδή λανθασμένα θεωρήθηκε ότι αναπαριστούσε τον Κωνσταντίνο , τον πρώτο Χριστιανό αυτοκράτορα της Ρώμης. Το άγαλμα έστεκε αρχικά στο Ανάκτορο του Λατερανού, κατοικία ευγενών και αργότερα παπική κατοικία, στη Ρώμη περίπου από τον 8ο αιώνα μέχρι που μεταφέρθηκε στην πλατεία του Καπιτωλίου, στη κορυφή του λόφου του Καπιτωλίου το 1853. Εκεί, ο Μιχαήλ Άγγελος, ένθερμος θαυμαστής της ρεαλιστικής αίσθησης της κίνησης, το ανακαίνισε. Το 1981, το άγαλμα μεταφέρθηκε στο Ανάκτορο των Συντηρητών ώστε να συντηρηθεί. Πλέον, ένα αντίγραφό του βρίσκεται στην αρχική του θέση στην πλατεία.

Σύμπλεγμα της τετραρχίας, 300 μ.Χ.

Σε μια γωνία της πλατείας του Αγίου Μάρκου, το Σύμπλεγμα της τετραρχίας παραβλέπεται από πολλούς επισκέπτες της Βενετίας. Ωστόσο, το θέμα, το ύφος και τα υλικά του αγάλματος είναι μια αναφορά στην μεγαλειώδη έκταση της ύστερης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Είναι φτιαγμένο από πορφυρίτη, ένα σπάνιο πέτρωμα της Αιγύπτου με μια διακριτή κοκκινομώβ απόχρωση και η οποία είχε σκοπό να τονίζει την αυτοκρατορική ισχύ. Το άγαλμα αναπαριστά την Τετραρχία, ένα σύστημα διοίκησης το οποίο δημιουργήθηκε από τον Αυτοκράτορα Διοκλητιανό με σκοπό να μπει ένα τέλος στους εμφύλιους πολέμους καθώς και να περιορίσει τους ξένους εισβολείς που περιστοίχιζαν και έβαλλαν τη Ρώμη για δεκαετίες. Η αυτοκρατορία γινόταν πολύ μεγάλη να μπορεί να διοικηθεί μόνο από έναν άνθρωπο, συνεπώς δημιούργησε την Τετραρχία, ή αλλιώς τη «διακυβέρνηση των τεσσάρων», όπου χώρισε την αυτοκρατορία στη μέση (ανατολικό και δυτικό τμήμα) και διόρισε έναν αυτοκράτορα και ένα καίσαρα σε κάθε μισό.
Οι τέσσερις παρόμοιες φιγούρες χωρίζονται σε ζεύγη και στο κάθε ζεύγος υπάρχει ένας γενειοφόρος και ένας χωρίς γένια. Κάθε ένας από τους τέσσερις αυτοκράτορες κραδαίνει το σπαθί του με ένα χέρι, εκφράζοντας έτσι θάρρος και εξουσία και αγκαλιάζει με το άλλο το διπλανό του, τονίζοντας έτσι τη φιλία. Πιθανολογείται ότι, αυτές οι φιγούρες δεν είχαν πρόθεση τόσο να αναπαραστήσουν κάποιο συγκεκριμένο ηγεμόνα όσο να προβληθεί η ισχύς της κυβέρνησης. Αυτή η τεχνοτροπία, της συμπιεσμένης ταυτότητας των ατόμων τονίζοντας τη συλλογικότητα, παρεκκλίνει τόσο από το βερισμό όσο και από τον Κλασικισμό και παραπέμπει περισσότερο σε Νεοχριστιανικό ύφος. Το άγαλμα δεν βρισκόταν πάντα στην Ιταλία. Είχε κλαπεί από την Κωνσταντινούπολη κατά το 13ο αιώνα και είχε παραμείνει εκεί για περίπου 1.000 χρόνια.

Christy Kuesel

https://www.artsy.net

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ : LECTURES BUREAU

 

Εικόνα: https://www.magnoliabox.com/products/aule-metele-roman-orator-42-55322683



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram