Καρνεάδης ὁ Κυρηναῖος (ΣΕΞΤΟΣ Ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ) | Μέρος Α’

Καρνεάδης ὁ Κυρηναῖος (ΣΕΞΤΟΣ Ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ) | Μέρος Α’

Άξιζε τον κόπο να ακούει κανείς τον Καρνεάδη να διδάσκει. Δυνατός στον λόγο αλλά και στη φωνή, τους τραβούσε όλους γύρω του. Οι ρήτορες, από τις διπλανές σχολές, έσπευδαν να απολύσουν τις τάξεις τους, για να πάνε να τον ακούσουν. Ήταν μεγαλοφωνότατος τόσο που μιαν ημέρα, μας λέγουν, ο γυμνασιάρχης έστειλε να του πουν να μην φωνάζει τόσο δυνατά. “Δώσε μου εσύ το μέτρο της φωνής”, του είπε ο Καρνεάδης. Φαίνεται όμως ότι ο άλλος δεν τα έχασε: “το μέτρο, απάντησε, είναι όσοι σε ακούνε”.
Πρέπει πράγματι να άφησαν εποχή αυτά τα μαθήματα, αφού το επεισόδιο με τον γυμνασιάρχη έφθασε και έως τον Πλούταρχο. Ως και ο Νουμήνιος, που δεν τον συμπαθούσε, γράφει ότι, όταν άρχιζε να αναπτύσσει τους αντιλογικούς λόγους και να λέγει και να αντιλέγει, και να χρησιμοποιεί λεπτόλογα επιχειρήματα, λάβρος από έξαψη, έσταζε σαν ποταμός που κατρακυλά με δύναμη και συμπαρασύρει όλα στο πέρασμά του. Ήταν πια γέρος, η μεγάλη φήμη του ως φιλοσόφου είχε απλωθεί παντού, όταν οι Αθηναίοι του αναθέτουν μια δύσκολη αποστολή. Δεν είναι μικρό πράγμα να πρέπει να αγορεύσει στην σύγκλητο, στην Ρώμη, για να υποστηρίξει ένα οικονομικό αίτημα των Αθηναίων.
Πράγματι· οι Ρωμαίοι είχαν επιβάλλει φόρο στους Αθηναίους, γιατί πήγαν οι τελευταίοι και λεηλάτησαν την πόλη του Ωρωπού. Ήταν βαρύ πρόστιμο, πεντακόσια τάλαντα. Έπρεπε να γίνει διάβημα στους Ρωμαίους να ανακληθεί η απόφασή τους. Ανέθεσαν το έργο σε τρεις φιλοσόφους. Πρόκειται για την περίφημη πρεσβεία των φιλοσόφων στην Ρώμη, το 155 π.Χ., οι οποίοι ανέλαβαν να παρουσιάσουν το αίτημα στους Ρωμαίους συγκλητικούς. Ήταν ο Καρνεάδης ο ακαδημαικός, ο Διογένης ο στωικός, ο Κριτόλαος ο περιπατητικός. Πριν όμως απευθυνθούν στην ολομέλεια της Συγκλήτου, ομίλησε ο καθένας χωριστά, μπροστά σε μεγάλο πλήθος. Και ήταν κάτι σαν αποκάλυψη: η συναρπαστική σφοδρότητα του λόγου του Καρνεάδου, η τέχνη και η επιδεξιότητα του Κριτολάου, η μετριοφροσύνη και η λιτότητα του Διογένους τους εξέπληξαν όλους.
Σαν δυνατός άνεμος που φύσηξε στην πόλη διαδόθηκε το νέο.
Ξεσηκώθηκαν οι νέοι να θαυμάσουν τους Έλληνες φιλοσόφους. Και ήταν πράγματι άξιοι θαυμασμού.
Την πρώτη ημέρα ο Καρνεάδης έπεισε με δυνατά επιχειρήματα ότι η δικαιοσύνη, ως ηθική έννοια, έχει απόλυτη αξία, σύμφωνα με τα όσα μας διδάσκουν και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης. Την δεύτερη ημέρα, με ακαταμάχητα επιχειρήματα έδειξε πόσο σχετική είναι η έννοια της δικαιοσύνης.
Ήταν ασυναγώνιστος στην τέχνη της αντιλογίας. Τρόμαξε ο Κάτων μπροστά σε τέτοια ικανότητα. Φοβήθηκε την επίδραση στους νέους· μήπως και ξεχάσουν την πειθαρχία και την υπακοή στους άρχοντες και στους νόμους και επιδοθούν στην ρητορική. Σπεύδει λοιπόν και παραπονείται στους συγκλητικούς, οι οποίοι καθυστερούν να βγάλουν απόφαση, να κάνουν δεκτό το αίτημα των Ελλήνων φιλοσόφων οι οποίοι έδειξαν πόσο πειστικοί είναι, ώστε να φύγουν το γρηγορότερο από την Ρώμη.
(Ο Πλούταρχος αποδίδει ιδιαίτερα ζωντανά τους φόβους του Κάτωνος. Είναι επικίνδυνοι αυτοί οι Έλληνες, που μπορούν εύκολα να πείθουν για ό,τι εκείνοι θέλουν: οὐ βούλοιντο· ο λόγος είναι του Κάτωνος. Με το επιχείρημα που ακολουθεί φαίνεται να προσπαθεί ο Κάτων να αιτιολογήσει με λογικοφανή τρόπο την εισήγησή του, για να φύγουν οι φιλόσοφοι από την Ρώμη: πρέπει να επιτρέψουν, για να συνεχίσουν την διδασκαλία τους στα Ελληνόπαιδα, αλλά και οι νέοι στην Ρώμη να συνεχίσουν να υπακούουν και να μην ξεσηκωθούν από έρωτα προς την φιλοσοφία και την ρητορική.)
Νέος είχε έναν σπουδαίο δάσκαλο: τον Διογένη τον Βαβυλώνιο, τον μαθητή του Χρυσίππου. Από εκείνον έμαθε πως να ανασκευάζει τα επιχειρήματα, πώς να αντιμετωπίζει τους αντιπάλους, πώς να τους καταβάλλει:
δεινῶς ἐπιπληκτικός καί ἐν ταῖς ζητήσεσιν δύσμαχος.
Είχε συνείδηση της δύναμης του λόγου ο Καρνεάδης ο οποίος δεν εξαπατούνταν, βέβαια, από όσα έλεγε. Αξίζει να σταθούμε εδώ, γιατί η παρατήρηση του Νουμηνίου, ο οποίος το γράφει, δίδει, κατά βάθος, και το στίγμα του ρήτορος: δεν αφήνεται ο ίδιος να εξαπατηθεί από τον λόγο του. Έχει επίγνωση ότι θέλει να πείσει τους άλλους όχι όμως τον εαυτό του. Εύκολα θυμόμαστε τον Γοργία και το μέγιστο μάθημα της ρητορικής:
… μέγιστον ἀγαθόν καί αἴτιον ἅμα μέν ἐλευθερίας αὐτοῖς τοῖς ἀνθρώποις, ἅμα δέ τοῦ ἄλλων ἄρχειν ἐν τῆ αὑτοῦ πόλει ἑκάστω.(ΠΛΑΤΩΝ, ΓΟΡΓΙΑΣ)

 

Μέρος Β’: http://www.lecturesbureau.gr/1/karneadis-kyrineos-part-b-1211/
ΠΥΡΡΩΝΕΙΕΣ ΥΠΟΤΥΠΩΣΕΙΣ Α’, Β’
ΣΕΞΤΟΣ Ο ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΖΗΤΡΟΣ

 

Εικόνα: https://www.superstock.com/stock-photos-images/4409-157461



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram