Τι είναι τελικά η Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική (Behavioral Finance); | Μέρος Α’

Τι είναι τελικά η Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική (Behavioral Finance); | Μέρος Α’

Η συστηματική παρατήρηση της συμπεριφοράς των επενδυτών, αλλά και των αγορών γενικότερα, οδήγησε στην έντονη αμφισβήτηση της παραδοσιακής χρηματοοικονομικής και έθεσε τις βάσεις της Συμπεριφορικής Χρηματοοικονομικής. Ο τομέας αυτός έχει συγκεντρώσει το ενδιαφέρον των ερευνητών κορυφαίων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων στον κόσμο (π.χ. Yale, Northwestern, Chicago, Harvard κ.λπ.), δίνοντας έμφαση στην επίδραση της ψυχολογίας και των συναισθημάτων στις χρηματοοικονομικές αγορές και στην επενδυτική συμπεριφορά.

Σταθμό στην ευρύτερη αναγνώριση της σπουδαιότητας και στην καθιέρωση της έρευνας στον τομέα της Συμπεριφορικής Χρηματοοικονομικής αποτέλεσε η απονομή του βραβείου Νομπέλ Οικονομικών το 2002 στον ψυχολόγο Daniel Kahneman, για την ενσωμάτωση στοιχείων της ψυχολογικής έρευνας στην οικονομική επιστήμη σχετικά με την ανθρώπινη κρίση και τη λήψη αποφάσεων σε συνθήκες αβεβαιότητας, και στον οικονομολόγο Vernon Smith, για την καθιέρωση των εργαστηριακών πειραμάτων στον χώρο της εμπειρικής οικονομικής ανάλυσης.

Η Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική αποτελεί ένα σχετικά νέο ερευνητικό πεδίο, το οποίο γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση μετά τη Μαύρη Δευτέρα το 1987, η οποία δύσκολα θα μπορούσε να ερμηνευθεί με την παραδοσιακή προσέγγιση. Η νέα αυτή θεώρηση χαλαρώνει τις αυστηρές υποθέσεις της παραδοσιακής χρηματοοικονομικής, ενσωματώνοντας στην έρευνα τις αποκλίσεις από τον ορθολογισμό (Barber & Odean, 1999) και μελετώντας παράλληλα τον τρόπο με τον οποίο η ψυχολογία επηρεάζει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων (Shefrin, 2000).

Το βασικό χαρακτηριστικό της Συμπεριφορικής Χρηματοοικονομικής είναι ότι αξιοποιεί και συνδυάζει τα επιστημονικά ευρήματα από πολλούς διαφορετικούς κλάδους (οικονομικά, χρηματοοικονομική, κοινωνική ψυχολογία, κοινωνιολογία, ψυχολογία και άλλους, προσπαθώντας να αποτυπώσει και να περιγράψει με μεγαλύτερο ρεαλισμό την επενδυτική συμπεριφορά (Statman, 1999).

Θα πρέπει βέβαια να σημειωθεί ότι η Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική δεν έχει σκοπό να υποκαταστήσει την παραδοσιακή χρηματοοικονομική θεωρία, αλλά να τη βελτιώσει και να την εμπλουτίσει, προκειμένου να περιγράψει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη συμπεριφορά των επενδυτών και των αγορών στο σύνολό τους (De Bondt & Thaler, 1995).

Τα σημαντικότερα συμπεριφορικά σφάλματα

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες η εμπειρική έρευνα στον τομέα της Συμπε- ριφορικής Χρηματοοικονομικής έχει αναδείξει πλήθος σφαλμάτων τα οποία παρατηρούνται συστηματικά από την πλευρά των επενδυτών, με αρνητικές επιπτώσεις τόσο στην αξία του χαρτοφυλακίου τους όσο και στον πλούτο τους. Τα σφάλματα αυτά διακρίνονται σε γνωστικά (cognitive), όταν οι επενδυτές πραγματοποιούν λάθη στον τρόπο επεξεργασίας των πληροφοριών, και σε συμπεριφορικά (behavioral), όταν η επεξεργασία των πληροφοριών και οι επενδυτικές επιλογές τους επηρεάζονται από τα συ- ναισθήματά τους. Και στις δύο περιπτώσεις βέβαια το τελικό αποτέλεσμα είναι η λήψη μη ορθολογικών επενδυτικών αποφάσεων.

Στο σχήμα 3 παρουσιάζονται τα σημαντικότερα και συνηθέστερα συμπεριφορικά σφάλματα, τα οποία στη συνέχεια περιγράφονται εν συντομία.

Σφάλμα αντιπροσωπευτικότητας (representativeness bias): Εντοπίστηκε από τους ψυχολόγους Daniel Kahneman και Amos Tversky (1972), και αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων που βασίζεται σε στερεότυπα και σε γενικεύσεις. Μέσα από αυτή την απλουστευτική προσέγγιση τα άτομα κατηγοριοποιούν τις νέες πληροφορίες ανάλογα με το πόσο αντιπροσωπευτικές είναι. Για παράδειγμα, ένα συνηθισμένο επενδυτικό λάθος είναι η πεποίθηση ότι τα Αμοιβαία Κεφάλαια (ή οι μετοχές) που σημείωσαν τις υψηλότερες αποδόσεις στο παρελθόν θα σημειώσουν αντίστοιχες αποδόσεις και στο μέλλον. Οι νέοι επενδυτές παρασύρονται από τις διαφημίσεις που αποτυπώνουν τις παρελθούσες επιτυχίες των διαχειριστών ή των traders και θεωρούν εσφαλμένα ότι αυτές οι επιτυχίες θα συνεχιστούν και στο μέλλον.

Σφάλμα διαθεσιμότητας (availability bias): Και το σφάλμα διαθεσιμότητας εντοπίστηκε από τους Tversky και Kahneman (1973). Σύμφώνα με αυτό, οι επενδυτές έχουν την τάση να λαμβάνουν αποφάσεις βάσει των άμεσα προσβάσιμων σε αυτούς πληροφοριών ή βάσει προσωπικών τους εμπειριών, με αποτέλεσμα οι αποφάσεις να λαμβάνονται χωρίς την απαιτούμενη ενδελεχή έρευνα. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Nofsinger (2001), οι επενδυτές μπορεί να θεωρήσουν καλύτερες επενδυτικές επιλογές μετοχές εταιρειών οι οποίες προβάλλονται συχνά στον Τύπο και ανακαλούνται εύκολα στη μνήμη τους, όπως για παράδειγμα μετοχές που είναι δημοφιλείς (π.χ. Coca Cola, Me Donald’s στις ΗΠA, ή Εθνική Τράπεζα, ΟΤΕ, ΔΕΗ στην Ελλάδα κ.λπ.). Σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται και το σφάλμα της πρόσφατης κατάστασης (recency bias), το οποίο αφορά την τάση των ατόμων να εστιάζουν και να δίνουν έμφαση σε σχετικά πρόσφατα γεγονότα, που εύκολα ανακαλούν στη μνήμη τους (Pompian, 2006).

5 Σφάλμα οικειότητας (familiarity bias): Σύμφωνα με τους Tversky και Kahneman (1973), το σφάλμα αυτό αφορά τη συχνά παρατηρούμενη πεποίθηση των ανθρώπων ότι τα πράγματα με τα οποία είναι περισσότερο εξοικειωμένοι τα γνωρίζουν καλύτερα. Το αποτέλεσμα είναι να επιλέγουν αξιόγραφα που ανήκουν στην πλέον οικεία σε αυτούς επενδυτική κατηγορία, αγνοώντας τις βασικές αρχές της θεωρίας χαρτοφυλακίου και τα οφέλη της διεθνικής διαφοροποίησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η επένδυση ενός ατόμου σε μετοχές της εταιρείας στην οποία εργάζεται (employer bias). Σε περίπτωση πτώχευσης ή αποτυχίας της εταιρείας, ο επενδυτής αντιμετωπίζει τον διπλό κίνδυνο να χάσει ταυτόχρονα τόσο τη δουλειά του (και το εισόδημα που λαμβάνει από αυτήν), όσο και τις επενδύσεις του.

Σφάλμα εντοπιότητας (home bias): Το σφάλμα αυτό αποτελεί μια ειδική περίπτωση του σφάλματος οικειότητας και αφορά την τάση των επενδυτών να τοποθετούν δυσανάλογα υψηλό ποσοστό του χαρτοφυλακίου τους σε μετοχές της εγχώριας χρηματιστηριακής αγοράς και γενικότερα σε αξιόγραφα της χώρας τους (French & Poterba, 1991). Οι επενδυτές θεωρούν εσφαλμένα ότι γνωρίζουν καλύτερα τους αντίστοιχους εγχώριους εκδότες και τις συνθήκες της εγχώριας αγοράς και ως εκ τούτου θεωρούν ότι αποτελούν γι’ αυτούς ασφαλέστερες επενδυτικές επιλογές. Σε αυτή την περίπτωση όμως είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο χώρας (country risk) και στερούνται των πλεονεκτημάτων της διεθνικής διαφοροποίησης. Οι επιπτώσεις αυτού του σφάλματος για τους Έλληνες επενδυτές και τα ασφαλιστικά ταμεία, που είχαν επενδύσει εξ ολοκλήρου ή την πλειονότητα των κεφαλαίων τους σε ελληνικές μετοχές και ελληνικά ομόλογα, ήταν πραγματικά καταστροφικές.

Αγκίστρωση (anchoring): Οι Tversky και Kahneman (1974) περιέγραψαν το σφάλμα της προσκόλλησης ή αγκ(στρωσης σε σημεία αναφοράς σε καταστάσεις στις οποίες απαιτούνται ποσοτικές εκτιμήσεις (ή προσαρμογή τους) από τη μεριά των επενδυτών. Σημείο αναφοράς μπορεί να είναι κάποια συγκεκριμένη αρχική τιμή, μια τιμή αγοράς ή πώλησης μιας μετοχής, μια τιμή στόχος ενός δείκτη, οι μέγιστες και οι ελάχιστες τιμές μιας περιόδου κ.λπ. Το αποτέλεσμα είναι οι εκτιμήσεις των επενδυτών αλλά και οι επενδυτικές τους επιλογές να επηρεάζονται από αυτά τα σημεία αναφοράς. Εάν, για παράδειγμα, η τρέχουσα τιμή μιας μετοχής αντιστοιχεί στο 30% της τιμής κτήσης της, είναι πολύ πιθανό ο επενδυτής να μην είναι διατεθειμένος να την πωλήσει εάν αυτή δεν επιστρέφει στην τιμή κτήσης, η οποία χρησιμοποιείται στη συγκεκριμένη περίπτωση ως τιμή αναφοράς, ανεξάρτητα από το εάν ακόμη και σε αυτά τα επίπεδα είναι υπερεκτιμημένη.

Συντηρητισμός (conservatism): Το σφάλμα αυτό εντοπίστηκε από τον Edwards (1968) και αφορά την τάση των επενδυτών, να προσαρμόζουν με πολύ αργό και συντηρητικό τρόπο τις πεποιθήσεις και τις εκτιμήσεις τους όταν λαμβάνουν νέα πληροφόρηση. Το σφάλμα αυτό συνδέεται στενά και με το λεγόμενο “status quo bias” (Samuelson & Zeck- hauser, 1988), το οποίο αφορά την τάση των επενδυτών να αποφεύγουν ή να αναβάλλουν επιλογές και αποφάσεις που είναι πιθανό να προκαλέσουν σημαντικές αλλαγές στη ζωή τους. Το τελικό αποτέλεσμα αυτής της συμπεριφοράς είναι η καθυστερημένη αντίδραση των επενδυτών στις νέες πληροφορίες για την πορεία των τιμών των μετοχών ή άλλων αξιογράφων (Montier, 2002).

Γνωστική ασυμφωνία (cognitive dissonance): Η έννοια της γνωστικής ασυμφωνίας εισήχθη από τον κοινωνικό ψυχολόγο Leon Festinger (Festinger et al., 1956*Festinger, 1957). To σφάλμα αυτό αφορά το δυσάρεστο συναίσθημα που προκαλείται όταν τα άτομα αντιμετωπίζουν νέες πληροφορίες οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με τις παρελθουσες πεποιθήσεις τους, γι’ αυτό και τις απορρίπτουν. Η στάση αυτή παρουσιάζεται εντονότερα όταν η γνωστική ασυμφωνία αφορά ιδιαίτερα σημαντικά προσωπικά ή κοινωνικά θέματα. Οι επιπτώσεις του συγκεκριμένου σφάλματος είναι σημαντικές για τους επενδυτές, οι οποίοι διακρατουν ζημιογόνα αξιόγραφα για μεγάλο χρονικό διάστημα, για να μη βιώσουν το δυσάρεστο συναίσθημα της απώλειας και της αποδοχής της λανθασμένης επιλογής τους. Αυτό εγκυμονεί σοβαρότατους κινδύνους, αφού είναι πιθανό μια εναλλακτική στρατηγική -stop loss για παράδειγμα- να ήταν πιο αποτελεσματική.

Σφάλμα επιβεβαίωσης (confirmation bias): Στο ευρύτερο πλαίσιο της γνωστικής ασυμφωνίας, το σφάλμα αυτό περιγράφει την τάση των ατόμων να αντιλαμβάνονται ή να χρησιμοποιούν εκείνο το τμήμα των νέων πληροφοριών που επιβεβαιώνει παλαιότερες αποφάσεις τους. Προϋπάρχουν λοιπόν κάποιες πεποιθήσεις (Wason, 1960) και τα άτομα τείνουν να επεξεργάζονται και να αντιλαμβάνονται τη νέα πληροφόρηση με τρόπο που επιβεβαιώνει τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις ή τις παρελθούσες επιλογές τους. Έτσι αποφεύγεται η δυσάρεστη κατάσταση της γνωστικής ασυμφωνίας ή της μετάνοιας. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις επενδυτών που είναι διατεθειμένοι να διατηρήσουν ή να επανεπενδύσουν σε παρελθούσες ζημιογόνες επενδύσεις, θέλοντας απλώς και μόνο να επιβεβαιώσουν τις αρχικές τους επενδυτικές επιλογές, ή ακόμη και να αναζητήσουν εκείνες τις πληροφορίες που απλώς θα επιβεβαιώσουν τις αρχικές τους λανθασμένες επενδυτικές στρατηγικές (επιλεκτική αντίληψη).

 

 

 

 

Μέρος Β’: https://www.lecturesbureau.gr/1/behavioral-finance-part-b/

Μέρος Γ’: https://www.lecturesbureau.gr/1/behavioral-finance-part-c/

 

 

 

 

Η Ψυχολογία των Αγορών

Νικόλαος Δ. Φίλιππας

 

 

Εικόνα: “Data Deluge,” Brett Ryder, The Economist, Feb. 2010

 



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • The perfect love is the one that gives everything and never expects anything in return .

    lecturesbureau: "The perfect love is the one
that gives everything
and never expects anything in return ."
    447
    1
  • But when a man speeds toward his own ruin , a God gives him help !

    lecturesbureau: "But when a man speeds toward his own ruin ,
a God gives him help !"
    474
    0
  • Only a life lived for others is a life worthwhile .

    lecturesbureau: "Only a life lived for others
is a life worthwhile ."
    397
    0
  • The great unpardonable sin is to murder the love - life in a human soul .

    lecturesbureau: "The great unpardonable sin
is to murder the love - life
in a human soul ."
    212
    2
  • Forget injuries , NEVER FORGET KINDNESSES .

    lecturesbureau: "Forget injuries ,

NEVER FORGET KINDNESSES ."
    417
    0
  • DO GOOD . You have done wrong ? Then balance it by doing right .

    lecturesbureau: "DO GOOD .

You have done wrong ?
Then balance it by doing right ."
    384
    0
  • If you see a friend without a smile , give him one of yours .

    lecturesbureau: "If you see a friend without a smile , 
give him one of yours ."
    2145
    5
  • In Art as in Love , instinct is enough .

    lecturesbureau: "In Art as in Love , instinct is enough ."
    435
    0

  • instagram by lecturesbureau
    669
    3
  • Take time to listen to what is said without words ...

    lecturesbureau: "Take time to listen to what is said without words ..."
    361
    0