Πόσο αξίζει μια τουλίπα;

Νικόλαος Δ. Φίλιππας

Πόσο αξίζει μια τουλίπα;

Ένα από τα σημαντικότερα αλλά και πολυπλοκότερα θέματα της χρηματοοικονομικής επιστήμης είναι η αποτίμηση των επιχειρήσεων και κατά συνέπεια των μετοχικών τίτλων. Σύμφωνα με τον Καθηγητή Aswath Damodaran, η αποτίμηση των επιχειρήσεων είναι ένας συνδυασμός επιστήμης και τέχνης.
Σύμφωνα με τη θεωρία των αποτελεσματικών αγορών, οι τιμές των μετοχικών τίτλων ενσωματώνουν όλη τη διαθέσιμη πληροφόρηση και συνεπώς αυτοί είναι ανά πάσα στιγμή σωστά αποτιμημένοι. Όμως τα τελευταία χρόνια αποδεχόμαστε όλο και περισσότερο ότι συμπεριφορικοί παράγοντες, όπως η υπεραντίδραση, η συμπεριφορά της αγέλης, η αποστροφή απώλειας και άλλοι, απομακρύνουν σε εξαιρετικές συνθήκες τις τιμές των μετοχών ή και άλλων επενδυτικών στοιχείων από τη «δίκαιη» τιμή τους.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα υπερβολικής αποτίμησης ενός προϊόντος είναι η τιμή της τουλίπας, που διαμορφώθηκε σε εξωφρενικά επίπεδα τη δεκαετία του 1630. Ο Charles Mackay, στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Memoirs of Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds (1841), ανέλυσε το φαινόμενο της «τουλιπομανίας» και προσπάθησε να εκτιμήσει την αξία μιας τουλίπας σε σχετικούς όρους της εποχής. Τα αποτελέσματα ήταν συγκλονιστικά και εξόχως διδακτικά για την κατανόηση της συμπεριφοράς του πλήθους σε ακραίες καταστάσεις!
Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά την πρώτη φούσκα στις αγορές, γνωστή ως «τουλιπομανία». Τον 17ο αιώνα η Ολλανδία ήταν μια μεγάλη ναυτική δύναμη, η οποία διακινούσε το 50% του θαλάσσιου εμπορίου στην Ευρώπη. Το 1602 ολλανδικές εταιρείες που συναλλάσσονταν με τις ανατολικές Ινδίες συνεργάστηκαν για να ιδρύσουν το 1621 την Dutch East India Company, η οποία ανέπτυξε συναλλαγές με τον λεγόμενο «Νέο Κόσμο» και τη Δυτική Αφρική. Η έντονη εμπορική δραστηριότητα και η διεθνής επιρροή μιας μεγάλης αποικιακής αυτοκρατορίας κατέστησαν το Άμστερνταμ σημαντικό πόλο οικονομικής ανάπτυξης και προσέφεραν στους Ολλανδούς ένα από τα υψηλότερα επίπεδα διαβίωσης στον κόσμο. Εκείνη τη «χρυσή περίοδο» οι τουλίπες έκαναν την εμφάνισή τους στην Ολλανδία.
Ο Conrad Gesner ήταν ο πρώτος που έφερε τους βολβούς τουλίπας από την Κωνσταντινούπολη στην Ολλανδία και στη Γερμανία το 1559, όπου έγιναν περιζήτητοι αρχικά μεταξύ των πλουσίων της εποχής. Μέχρι το 1634 η μανία για την κατοχή των πολυπόθητων βολβών είχε περάσει και στη μεσαία τάξη. Έμποροι και μαγαζάτορες άρχισαν να συναγωνίζονται για τις τιμές των βολβών. Οι αγοραστές πλήρωναν μια περιουσία για έναν βολβό τουλίπας, όχι με την προοπτική μεταπώλησής του, αλλά κυρίως για την προσωπική τους ευχαρίστηση και την κοινωνική τους προβολή. Αργότερα επενδυτές ξεκίνησαν να συγκεντρώνουν βολβούς τουλίπας με σκοπό να τους μεταπωλήσουν και να αποκομίσουν κέρδη λόγω της συνεχούς αύξησης της τιμής τους.
Οι τιμές συνέχισαν να αυξάνονται μέχρι το 1635, οπότε υπήρχαν άτομα που διέθεταν σημαντικές περιουσίες (π.χ. 100.000 φλορίνια) για την αγορά 40 βολβών. Διάφοροι βολβοί κυμαίνονταν από 1.260 έως 5.500 φλορίνια ο καθένας, ανάλογα με το χρώμα και τη σπανιότητα του είδους τους. Φυσικά καθίσταται δύσκολος ο προσδιορισμός της τιμής του 17ου αιώνα σε τρέχουσες αξίες λόγω του διαφορετικού επιπέδου τιμών και των νομισματικών συστημάτων.
Ένας αντιπροσωπευτικός υπολογισμός της αξίας σε τρέχουσες τιμές για έναν και μόνο βολβό τουλίπας Viceroy το 1635, κοντά στην περίοδο της μεγάλης μανίας στη Ολλανδία, αντιστοιχεί σε τιμές του 1998 σε $ 34.548.
Στις αρχές του φθινοπώρου του 1636 οι πιο συνετοί ξεκίνησαν να πωλούν τους βολβούς που είχαν στην κατοχή τους. Οι τιμές άρχισαν να πέφτουν με αργό ρυθμό στην αρχή και αργότερα με πολύ γρηγορότερο. Σύντομα η εμπιστοσύνη χάθηκε και ο πανικός κυρίευσε την αγορά. Μέσα σε έξι εβδομάδες η τιμή της τουλίπας έπεσε πάνω από 90%. Οι προσπάθειες ανάκαμψης απέτυχαν και οι τιμές συνέχισαν να πέφτουν σε σημερινές τιμές κάτω από $ 1 (Hirschey & Nofsinger, 2008).
Τι έχουν να κάνουν όλα αυτά με τη σημερινή εποχή; Οι ομοιότητες είναι προφανείς. Οι τουλίπες τον 17ο αιώνα, οι μετοχές το 1929, τα ακίνητα στην Ιαπωνία το 1990, τα ακίνητα στις ΗΠΑ το 2007, η υπερβολή και η απληστία αλλά και ο φόβος και ο πανικός είναι στοιχεία που σε έκτακτες καταστάσεις οδηγούν στην απόκλιση των τιμών των μετοχών από τις θεωρητικές τους τιμές, είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Η χρηματοοικονομική θεωρία είναι όμως διδακτική και αποκαλυπτική. Η τάση των τιμών των μετοχών να επιστρέφουν στις δίκαιες τιμές τους είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη και ως εκ τούτου στις δύσκολες σημερινές συνθήκες δικαιούμαστε να είμαστε αισιόδοξοι!
Η ψυχολογία των Αγορών
Νικόλαος Δ. Φίλιππας

 

Εικόνα: https://scontent.cdninstagram.com/hphotos-xfa1/t51.2885-15/s640x640/e15/12132769_533537543473223_2010280_n.jpg



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram