01 Οκτ Πώς ο Δάκης Ιωάννου προβάλλει δυνατά το ελληνικό τοπίο στην διεθνή σκηνή της Υψηλής Τέχνης (NATE FREEMAN)
Μία Δευτέρα του Ιουνίου, μετά την ετήσια καλλιτεχνική συνάντηση Art Basel που έλαβε χώρα στην Βασιλεία της Ελβετίας, ο δισεκατομμυριούχος συλλέκτης έργων τέχνης Δάκης Ιωάννου έδεσε το σκάφος του στο μικρό λιμάνι της Ύδρας. Στο εξωτερικό του το σκάφος είναι διακοσμημένο με ένα καλειδοσκοπικό μοτίβο, δημιουργία του Jeff Koons, το οποίο
ονομάζεται Guilty (Ένοχος).
Εκείνη την νύχτα, έκανα έναν περίπατο τον γύρο του νησιού – η Ύδρα είναι τόσο μικρή που τα αυτοκίνητα απαγορεύονται – κι έφτασα στo χώρο τέχνης του ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, που δημιούργησε ο Δάκης Ιωάννου, ο οποίος στεγάζεται στο παλιό σφαγείο του νησιού, για να δω την καινούρια έκθεση της Kiki Smith, μιας καλλιτέχνιδας από την Νέα Υόρκη. Η Smith είναι μία από τους πολλούς καλλιτέχνες που έχει συγκεντρώσει μαζικά ο Δάκης Ιωάννου από το ξεκίνημα της δεκαετίας του ’80, τότε που ξεκίνησε να χτίζει μία από τις μεγαλύτερες συλλογές έργων σύγχρονης τέχνης στον κόσμο: 1500 έργα σύγχρονης τέχνης, εκ των οποίων πολλά είναι αριστουργήματα. Το 2004, το περιοδικό ArtReview τον ονόμασε τον ισχυρότερο συλλέκτη τέχνης στον κόσμο.
Το σκάφος του Δάκη Ιωάννου, σχεδιασμένο από τον Jeff Koons και την Ivana Porfiri, στο λιμάνι της Ύδρας.
Η ετήσια έκθεση στο Σφαγείο ξεκινά περίπου την περίοδο του Θερινού Ηλιοστάσιου και προσελκύει ειδικούς της τέχνης από όλο τον κόσμο. Γιαπολλούς από αυτούς είναι δουλειά αλλά το να εργάζεται κανείς σε ένακοσμοπολίτικο ελληνικό νησί μοιάζει με διακοπές. Τα συνηθισμένακοστούμια και επίσημα φορέματα αντικαθίστανται με ρούχα παραλίας.
Έτσι έγινε και φέτος λοιπόν και φτάνοντας στο χώρο του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, ο ήλιος ακόμη έκαιγε πάνω από τα καταγάλανα νερά της Ύδρας, ενώ ο συλλέκτης Frank Moore συζητούσε με τον πωλητή Mike Egan της Νεοϋορκέζικης γκαλερί Ramiken Crucible, φορώντας μαγιό και αμάνικο μπλουζάκι με τον διευθυντή του Whitney Museum, Adam Weinberg, να στέκεται παραδίπλα φορώντας σορτς και χαλαρό μπλουζάκι. Κάποια στιγμή ο Maurizio Cattelan, με κοντό σορτσάκι, άρπαξε μία φωτογραφική μηχανή και ξεκίνησε να βγάζει τους ντόπιους ενώ διασκέδαζαν και απολάμβαναν το δωρεάν κρασί που υπήρχε σε βαρέλια. Φωτεινή εξαίρεση στο όλο χαλαρό κλίμα ήταν ο Jeffrey Deitch ο οποίος ήταν ντυμένος με επίσημο κοστούμι. Ακούστηκαν επίσης φήμες ότι θα έκανε την εμφάνιση του και ο ακριβότερος καλλιτέχνης εν ζωή αυτή την στιγμή, ο Jeff Koons.
Εικαστική παρέμβαση της Kiki Smith στο χώρο του σφαγείου του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, Ύδρα 2019
Αυτό που θα περίμενε κανείς από έναν δισεκατομμυριούχο συλλέκτη τέχνης θα ήταν ένα επίσημο καθιστό δείπνο, ο Δάκης Ιωάννου όμως προσέφερε στους επισκέπτες του έναν πλούσιο μπουφέ με διάφορες πίτες και ντιπ λαχανικών. Ήταν όλα φυσικά πεντανόστιμα και διαθέσιμα για όλους όσους βρίσκονταν στην Ύδρα, οποιονδήποτε βρισκόταν σε αυτό το μικροσκοπικό νησί όπου δεν επιτρέπονται τα αυτοκίνητα. Η ζέστη ήταν έντονη αλλά υπήρχε παγωτό για επιδόρπιο.
Ο Ιωάννου βρισκόταν στη μέση του πλήθους, μιλώντας κυρίως με τους ντόπιους και τα αξιολάτρευτα παιδιά τους. Μπορεί να είναι ένας ζάπλουτος συλλέκτης τέχνης, αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν άνθρωπο με χιούμορ και με τάση στην απλότητα.
«Ερχόμαστε στην Ύδρα συνέχεια και είδα αυτό το μέρος, που ήταν ερημωμένο και πάνω στην θάλασσα και σκέφτηκα ότι θα μπορούσε να γίνει κάτι πολύ καλό εδώ.» Η αλήθεια είναι ότι ο ίδιος δεν αποκαλεί τον εαυτό του συλλέκτη αλλά «αντι-συλλέκτη».
«Ήμουν ενάντια στις συλλογές», μου αναφέρει κατά τη διάρκεια του δείπνου. «Θεωρούσα ότι ήταν κάτι πολύ εγωιστικό, το να απομακρύνω το έργο από το κοινό. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν το καταλάβαινα γι’ αυτό το μισούσα». Και έχει και μία χαλαρή πλευρά η οποία μπορεί να κρύβεται εξαιτίας της οικονομικής του κατάστασης και της τεράστιας επιρροής του στον κόσμο της τέχνης. Για παράδειγμα, σε σύγκριση με αντίστοιχα σκάφη άλλων δισεκατομμυριούχων συλλεκτών τέχνης με λιγότερη αυτογνωσία που κοστίζουν 600 εκατομμύρια δολάρια και έχουν μήκος 150 μέτρα, το δικό του – με την ονομασία Guilty- είναι μόνο 35 μέτρα, όχι και τόσο μεγάλο.
Ένας συλλέκτης καλλιτεχνών
Ο Δάκης Ιωάννου γεννήθηκε στην Κύπρο από πατέρα βιομήχανο με κατασκευαστικά έργα σε όλη την περιοχή της ηπειρωτικής Ελλάδας. Το 1974, μετά από την τουρκική εισβολή, ο πατέρας Ιωάννου μετέφερε την οικογένεια στο Λονδίνο και στη συνέχεια στην Αθήνα. Ο Ιωάννου είχε ήδη αρχίσει να εργάζεται με τον πατέρα του και το διεθνές δίκτυο των επιχειρήσεων τους περιλάμβανε ξενοδοχεία, ακίνητα και συνεργασία με τον όμιλο της Coca Cola. Με την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, ο νεαρός Ιωάννου μυήθηκε στον κόσμο της τέχνης, αλλά όχι συλλέγοντας – διοργανώνοντας εκθέσεις στο Athenaeum InterContinental. Αυτό τον οδήγησε στη δημιουργία του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ. Στη Γενεύη, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Adelina von Fürstenberg, ιδρύτρια του κέντρου τέχνης της Γενεύης, σύστησε τον Ιωάννου σε έναν νέο σύμβουλο τέχνης που δούλευε στη Citibank, τον Jeffrey Deitch. Ο νεαρός από τη Νέα Υόρκη ήταν θαμώνας των γκαλερί στην αναδυόμενη σκηνή του East Village και το 1985 έφερε τον Ιωάννου στη γκαλερί International With Monument του καλλιτέχνη Meyer Vaisman.
Εκεί γινόταν η πρώτη μεγάλη ατομική έκθεση ενός καλλιτέχνη με το όνομα Jeff Koons, ο οποίος δούλευε στην Wall Street για να χρηματοδοτήσει τα όλο και πιο ακριβά γλυπτά πειράματα του. Ο Ιωάννου εντυπωσιάστηκε από ένα από τα πιο τολμηρά από αυτά: το One Ball Total Equilibrium Tank (Spalding Dr. J 241 Series), το πρώτο από τα πλωτά, γλυπτά μπάσκετ. Ζήτησε από τον Veisman να κανονίσει μια επίσκεψη στο ατελιέ του και, αφού μίλησε με τον Koons, το αγόρασε – έναντι 2.700 δολαρίων, με έκπτωση 10% από την αρχική τιμή των 3.000 δολαρίων.
Jeffrey Deitch, Jeff Koons και Δάκης Ιωάννου, στα εγκαίνια της έκθεσης “Everything That’s Interesting Is New,” The Dakis Joannou Collection, στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα, 1996
Από εκεί και πέρα άρχισε να αγοράζει περισσότερα έργα, κυρίως του Koons αλλά και άλλων καλλιτεχνών της νεο-εννοιολογικής τέχνης, όπως οι Peter Halley, Ashley Bickerton και Haim Steinbach. Ο Ιωάννου ακολούθησε μία πολιτική συλλογής καλλιτεχνών που τους είχε συναντήσει εκ των προτέρων. Και με την κύρια δουλειά του να γνωρίζει άνθηση στην Αθήνα, ο 40-χρονος τότε επιχειρηματίας είχε χρόνο να συναντήσει καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, αγοράζοντας πρώτα από άλλες γκαλερί του East Village, οι οποίες στη συνέχεια εξέθεταν έργα καλλιτεχνών του Ιωάννου όπως ο Christopher Wool, ο Robert Gober , η Annette Lemieux και ο Matt Mullican. Συνέχισε να αγοράζει έργα με τους ρυθμούς του. Όταν ο διάσημος έμπορος Anthony D’Offay παρουσίασε στον Ιωάννου το έργο του Maurizio Cattelan, άρχισε να αγοράζει πολλά έργα του, ενώ έγινε στενός φίλος και συνεργάτης με τον Ιταλό εννοιολογικό καλλιτέχνη. Το 2003 γνώρισε το έργο του Urs Fischer στην Μπιενάλε της Βενετίας και γρήγορα έγινε μεγάλος υποστηρικτής του. Στις σημερινές εμμονές του περιλαμβάνονται ο Roberto Cuoghi, ο Ιταλός καλλιτέχνης που φέτος παρουσίασε η γκαλερί Hauser & Wirth και ο καλλιτέχνης Kaari Upson που εδρεύει στο Λος Άντζελες. Κάποιος είπε: «Ξέρετε, ο Δάκης δεν είναι συλλέκτης έργων τέχνης, είναι συλλέκτης καλλιτεχνών», μου είπε ο ίδιος. «Αυτό το λέει όλα. Γιατί πραγματικά ασχολούμαι με κάθε καλλιτέχνη. Δημιουργώ στενή σχέση. «
Από την έκθεση της “Kiki Smith: Memory” στο Σφαγείο του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ
Αγκαλιάζοντας τις αντιθέσεις
Έκανα μια περιήγηση στο σπίτι του Ιωάννου στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στην Ελλάδα και οι Upson και Cuoghi κυριαρχούσαν στο μαρμάρινο λευκό αίθριο όπου με υποδέχθηκε κατά την άφιξή μου, ενώ ο Ιωάννου και η σύζυγός του Λιέτα στέκονταν στο κέντρο, χαμογελώντας.
Κατόπιν με οδήγησε στον επάνω όροφο, όπου βρίσκονταν έργα του David Shrigleys και σε ένα διάδρομο πίνακες ζωγραφικής με τα πολύχρωμα έργα του Josh Smith. Το καθιστικό πλαισιωνόταν από δύο γιγαντιαία πορτρέτα του George Condo, που απεικόνιζαν τον Ιωάννου και τον Cattelan.
Οι πίνακες έγιναν σαφώς με αγάπη. Στο ένα ο Cattelan, εμφανίζεται ως ανώτερος ιερέας της βλασφημίας, φορώντας ένα κολάρο κληρικού. Ολόκληρη η συλλογή χαρακτηρίζεται από μια παιχνιδιάρικη διάθεση, μία διάθεση αυτοσαρκασμού που σπάνια συναντά κάποιος στους τυπικούς και σοβαροφανείς μεγαλοσυλλέκτες. Υπήρξε ένα έργο που απεικόνιζε τον Ιωάννου ανάποδα, του καλλιτέχνη Francesco Bonami, με τη γραβάτα του συλλέκτη να πέφτει πάνω στο πρόσωπό του. Επίσης, ένα κωμικό έργο του Pablo Helguera, με έναν βασιλιά, ο οποίος την ώρα που ένας επιστήμονας του έδειχνε ένα διάγραμμα του ηλιακού συστήματος, έλεγε: «Ανοησίες! Όλοι γνωρίζουν ότι ο ήλιος περιστρέφεται γύρω από τον Δάκη Ιωάννου! «
Δάκης Ιωάννου
Επιστρέφοντας στην Ελλάδα
Ενώ o Ιωάννου «έχτισε» τη συλλογή του, δημιούργησε επίσης το ίδρυμα ΔΕΣΤΕ στην Ελλάδα. Επί σειρά ετών, διοργανώνει εκθέσεις στο πολιτιστικό κέντρο της κυπριακής πρεσβείας στην Αθήνα, αλλά το 1998 εγκαινίασε τον πρώτο μόνιμο χώρο του ΔΕΣΤΕ σε ένα πρώην εργοστάσιο χάρτου στο Νέο Ψυχικό και αργότερα επεκτάθηκε σε άλλο κτίριο, πρώην εργοστάσιο καλτσοβιομηχανίας. Το 2008, ο Δήμος της Ύδρας παραχώρησε στο ΔΕΣΤΕ τον χώρο του παλαιού σφαγείου – μια ασυνήθιστη επιλογή για έναν τόπο που παρουσιάζει τη σύγχρονη τέχνη.
Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ, Σφαγείο, Ύδρα.
«Ερχόμαστε στην Ύδρα συνέχεια και είδα αυτό το μέρος, που ήταν ερημωμένο και πάνω στην θάλασσα και σκέφτηκα ότι θα μπορούσε να γίνει κάτι πολύ καλό εδώ», είπε ο Ιωάννου. «Ξεκίνησα με μια συγκεκριμένη ιδέα, να βάλω καλλιτέχνες που βρίσκονται στα μέσα της καριέρας τους, να εκθέσουν σημαντικά έργα τους. Δεν ήταν για τους νεότερους καλλιτέχνες που πειραματίζονται ή κάτι τέτοιο. Ήταν για ώριμους καλλιτέχνες που κάνουν προσπάθεια να συνδεθούν με την Ύδρα.» Ένα πολύ ενδιαφέρον στοιχείο για το σφαγείο είναι ότι η δομή δεν έχει αλλοιωθεί σχεδόν καθόλου. Δεν απέχει πολύ από τη χρήση του ως χώρου σφαγής ζώων.
«Είναι ένα σφαγείο», είπε η Kiki Smith. «Μπορείτε να δείτε όλα τα εργαλεία για τη σφαγή των αιγών. Επομένως, αν κάνετε κάτι σε ένα χώρο τέτοιας φυσικής σκληρότητας, πρέπει να απαντήσετε σε αυτό».
Όταν κατέβηκα προς τη γκαλερί του ΔΕΣΤΕ εκείνο το βράδυ τον περασμένο μήνα, είδα ότι η Smith ανταποκρίθηκε στον μοναδικό του χαρακτήρα τοποθετώντας τα έργα της απευθείας στον χώρο όπου σκοτώθηκαν τα ζώα. Είπε ότι είχε προσαρμοστεί στο χώρο γυρνώντας στην Ύδρα επί δύο εβδομάδες πριν από το άνοιγμα της έκθεσης, λαμβάνοντας υπόψη το πνεύμα του νησιού, όπου τα μόνα διαθέσιμα οχήματα είναι τα γαϊδουράκια. Ως αποτέλεσμα, η δουλειά της έμοιαζε απόλυτα εναρμονισμένη με το περιβάλλον, αντικατοπτρίζοντας την τάση της χώρας για μυθοπλασία. Υπήρχε ένα σιδερένιο έργο με μία γοργόνα, τοποθετημένο σε ένα πέτρινο τοίχο, όπου τα ζώα φυλάσσονταν πριν θανατωθούν. Τα κεριά με μεταλλικές λάμπες βρίσκονταν στο μεγαλύτερο μέρος του χώρου, όπου μια κρήνη που μοιάζει με μεγάλη κολυμπήθρα είχε τοποθετηθεί πίσω από χαλύβδινα γλυπτά που μοιάζουν με το νερό που χύνεται από τον Ποσειδώνα.
Και τότε, μόλις έστριψα σε ένα μικρό χώρο σχεδόν συγκρούστηκα με τον Jeff Koons – είχε έρθει πράγματι στην πόλη για τις εορταστικές εκδηλώσεις και εξέταζε κάθε γωνιά της πέτρινης δομής προσεκτικά.
«Είναι ένα πολύ ιδιαίτερο μέρος, και είμαι πολύ ενθουσιασμένος για το επόμενο έτος», είπε ο Koons.
«Είσαι …;»
«Ναι, θα αναλάβω την καλοκαιρινή έκθεση εδώ το επόμενο έτος», είπε ο Koons.
Έπρεπε να το επιβεβαιώσω με τον Ιωάννου και όταν τον είδα στο δείπνο, μου επιβεβαίωσε ότι ο Koons – ο πρώτος καλλιτέχνης που αγόρασε ποτέ, ο καλλιτέχνης που σχεδίασε το γιοτ του, ο πιο ακριβός εν ζωή καλλιτέχνης – θα εκθέσει τελικά τα έργα του σε ένα σφαγείο στο μικρό νησί της Ύδρας. Ο Ιωάννου είδε τον Koons να περπατάει μέχρι το μονοπάτι, του χαμογέλασε, και μετά με κοίταξε και είπε: «Δεν πρέπει να χάσεις την επόμενη χρονιά».
Nate Freeman
Πηγή: www.artsy.net
Μετάφραση : LECTURES BUREAU
Εικόνα: https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-mega-collector-dakis-joannou-turned-remote-greek-island-art-mecca?utm_medium=social&utm_source=facebook&utm_campaign=editorial&fbclid=IwAR3JZQ3BfIVWoXWP5IoKDCxFzoKpShncNa495VNxYkWhVOnsDMOyHYyCeyM
