Κατά τη λήψη αποφάσεων μας λείπει η κατανόηση των πιθανοτήτων. (ROLF DOBELLI)

Κατά τη λήψη αποφάσεων μας λείπει η κατανόηση των πιθανοτήτων. (ROLF DOBELLI)

Θα εξετάσουμε δυο τυχερά παιχνίδια. Στο πρώτο μπορεί να κερδίσετε 10.000.000 ευρώ, στο δεύτερο 10.000 ευρώ. Ποιο διαλέγετε; Αν κερδίσετε στο πρώτο, αρχίζετε καινούρια ζωή, παρατάτε τη δουλειά σας και στο εξής ζείτε από τους τόκους σας .Αν πιάσετε το τζακ ποτ στο δεύτερο, πάτε διακοπές στην Καραϊβική, και μετά βλέπετε. Η πιθανότητα να κερδίσετε τον πρώτο αριθμό είναι 1 στα 100.000.000 στο πρώτο παιχνίδι και I στις 10.000 στο δεύτερο. Λοιπόν, πού ποντάρετε; Το πρώτο παιχνίδι μάς διεγείρει περισσότερο, παρόλο που αντικειμενικά το δεύτερο μας προσφέρει 10.000 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να κερδίσουμε. Εξού και η τάση προς όλο και μεγαλύτερα τζακ ποτ -που υπολογίζονται σε εκατομμύρια, δισεκατομμύρια, ακόμα και τρισεκατομμύρια -, αδιάφορο αν οι πιθανότητες να κερδίσουμε είναι ελάχιστες.

Ας πάρουμε ένα περίφημο πείραμα που πραγματοποιήθηκε σε εργαστήριο το 1972. Συγκροτήθηκαν δυο ομάδες εθελοντών. Οι ερευνητές είπαν στους εθελοντές της πρώτης ομάδας πως ήταν 100% βέβαιο ότι θα δεχτούν μια ηλεκτρική εκκένωση και στους εθελοντές της δεύτερης ομάδας άτι είχαν 50% πιθανότητες να δεχτούν μια ηλεκτρική εκκένωση. Μέτρησαν τις σωματικές αντιδράσεις των εθελοντών (παλμούς καρδιάς, νευρικότητα, ιδρωμένα χέρια κτλ.) λίγο πριν από τηv κρίσιμη στιγμή. Το αποτέλεσμα τούς ξάφνιασε: δεν υπήρχε διαφορά. Οι εθελοντές των δύο ομάδων είχαν το ίδιο επίπεδο στρες Οι ερευνητές μείωσαν τότε την πιθανότητα της δεύτερης ομάδας σε 0%, έπειτα σε 10%, έπειτα σε 5%. Το αποτέλεσμα; Καμία διαφορά! Μόνον όταν ανήγγειλαν ότι θα αυξήσουν την ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος η σωματική διέγερση των δύο ομάδων αυξήθηκε. Αλλά πάλι δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ τους. Πράγμα που σημαίνει ο π αντιδρούμε στο αναμενόμενο εύρος ενός γεγονότος (ποσό του τζακ ποτ η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος) και όχι στον βαθμό πιθανότητάς του. Δηλαδή, μας λείπει η διαισθητική κατανόηση των πιθανοτήτων.

Μιλάμε για ηαράβλεψη των πιθανοτήτων, γεγονός που οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Επενδύουμε σε μια καινούρια επιχείρηση γιατί το ενδεχόμενο κέρδος μάς ανοίγει την όρεξη, αλλά ξεχνάμε να τιμήσουμε την πιθανότητα απόκτησης αυτού του κέρδους (ή δε ν το κάνουμε από τεμπελιά). Άλλο παράδειγμα: Μετά από ένα αεροπορικό δυστύχημα, για το οποίο έχουν μιλήσει όλα τα ΜΜΕ, ματαιώνουμε κρατήσεις των πτήσεων μας χωρίς να λάβουμε υπόψη τη -μηδαμινή- πιθανότητα συντριβής του αεροπλάνου (η οποία εξάλλου παραμένει ίδια μετά την καταστροφή).

Πολλοί ερασιτέχνες επενδυτές συγκρίνουν τις τοποθετήσεις τους αποκλειστικά στη βάση του συντελεστή απόδοσης. Κρίνουν μια μετοχή της Google που τους αποδίδει 20% τον χρόνο ως δύο φορές πιο επικερδή από ένα ακίνητο που τους αποδίδει 10% τον χρόνο. Ενώ θα ήταν πιο λογικό να υπολογίσουν τους κινδύνους που συνδέονται με την κάθε τοποθέτηση. Αλλά επειδή δεν έχουμε έμφυτη κατανόηση του ρίσκου, έχουμε την τάση να το ξεχνάμε.

Ας επανέλθουμε στο πείραμα με τις ηλεκτρικές εκκενώσεις. Η πιθανότητα ηλεκτρικής εκκένωσης στους εθελοντές της δεύτερης ομάδας μειώθηκε κι άλλο από το 5% στο 4% και ως το 3%. Αλλά μόνο με την πιθανότητα 0% η δεύτερη ομάδα αντέδρασε διαφορετικά από την πρώτη. Το ρίσκο του 0% φαίνεται όντως πολύ προτιμότερο από
το ρίσκο του 1 %.

Σκεεφτείτε τα δύο επόμενα μέτρα στον τομέα του καθαρισμού των υδάτων ύδρευσης. Ένα υδραγωγείο δέχεται νερό σε ίσες ποσότητες από δύο παραπόταμους, τον α και τoν β. Με το μέτρο Α ο κίνδυνος θανάτου από κατάποση μολυσμένου νερού του παραπόταμου α μειώθηκε από το 5% στο 2%. Με τo μέτρο Β ο κίνδυνος θανάτου από κατάποση μολυσμένου νερού του παραπόταμου β μειώθηκε από
το 1% στο 0%- δηλαδή εξαλείφθηκε τελείως. Ποιο μέτρο διαλέγετε; Αν σκέφτεστε όπως οι περισσότεροι άνθρωπος θα διαλέξετε το μέτρο Α πράγμα ανόητο, γιατί με το μέτρο A θα μειωθούν κατά τρεις μονάδες τα άτομα που θα πεθάνουν, ενώ με το μέτρο Β μόνο κατά μία. Το μέτρο A είναι λοιπόν τρεις φορές καλύτερο! Αυτός ο λανθασμένος συλλογισμός ονομάζεται πλάνη του μηδενικού ρίσκου και θα τον εξετάσουμε λεπτομερώς στο επόμενο κεφάλαιο.

Συμπέρασμα: Δυσκολευόμαστε πολύ να διακρίνουμε διαφορετικά επίπεδα ρίσκου, εκτός αν το ρίσκο είναι μηδενικό. Επειδή δεν έχουμε έμφυτη γνώση των κινδύνων, πρέπει να είμαστε καλοί στους υπολογισμούς. Όταν οι πιθανότητες είναι γνωστές, όπως στο λότο, είναι απλό. Αλλά στην καθημερινή ζωή είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε τους κινδύνους, που ωστόσο είναι αναπόφευκτοι.

 

 

 

 
Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΡΟΛΦ ΝΤΟΜΠΕΛΛΙ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • Little by little , one travels far .

    lecturesbureau: "Little by little ,
one travels far ."
    102
    0
  • What the caterpillar calls the end , the rest of the world calls a butterfly .

    lecturesbureau: "What the caterpillar calls the end ,
the rest of the world
calls a butterfly ."
    238
    0
  • Whatever you do , DO WITH ALL YOUR MIGHT !

    lecturesbureau: "Whatever you do ,

DO WITH ALL YOUR MIGHT !"
    250
    1
  • Love responsibility . Say : It is my duty , and mine alone , to save the Earth . If it is not saved , then I ALONE AM TO BLAME .

    lecturesbureau: "Love responsibility .
Say : It is my duty , and mine alone , to save the Earth .
If it is not saved , then I ALONE AM TO BLAME ."
    248
    0
  • The perfect Love is the one that gives everything and never expects anything in return .

    lecturesbureau: "The perfect Love is the one 
that gives everything
and never expects anything in return ."
    874
    4
  • Liberty means Responsibility . That is why most men dread it .

    lecturesbureau: "Liberty means Responsibility .

That is why most men dread it ."
    282
    1
  • It is better to be envied than pitied .

    lecturesbureau: "It is better to be envied
than pitied ."
    257
    1
  • We are what we repeatedly do .

    lecturesbureau: "We are what we repeatedly do ."
    373
    0
  • SENSITIVE SOULS HAVE MORE EXISTENCE THAN OTHERS . Good things and bad are multiplied in them .

    lecturesbureau: "SENSITIVE SOULS HAVE MORE EXISTENCE THAN OTHERS .

Good things and bad are multiplied in them ."
    128
    0
  • Sometimes you can do everything wrong and it still turns out to be right .

    lecturesbureau: "Sometimes you can do everything wrong
and it still turns out to be right ."
    323
    0