Κατά τη λήψη αποφάσεων μας λείπει η κατανόηση των πιθανοτήτων. (ROLF DOBELLI)

Κατά τη λήψη αποφάσεων μας λείπει η κατανόηση των πιθανοτήτων. (ROLF DOBELLI)

Θα εξετάσουμε δυο τυχερά παιχνίδια. Στο πρώτο μπορεί να κερδίσετε 10.000.000 ευρώ, στο δεύτερο 10.000 ευρώ. Ποιο διαλέγετε; Αν κερδίσετε στο πρώτο, αρχίζετε καινούρια ζωή, παρατάτε τη δουλειά σας και στο εξής ζείτε από τους τόκους σας .Αν πιάσετε το τζακ ποτ στο δεύτερο, πάτε διακοπές στην Καραϊβική, και μετά βλέπετε. Η πιθανότητα να κερδίσετε τον πρώτο αριθμό είναι 1 στα 100.000.000 στο πρώτο παιχνίδι και I στις 10.000 στο δεύτερο. Λοιπόν, πού ποντάρετε; Το πρώτο παιχνίδι μάς διεγείρει περισσότερο, παρόλο που αντικειμενικά το δεύτερο μας προσφέρει 10.000 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες να κερδίσουμε. Εξού και η τάση προς όλο και μεγαλύτερα τζακ ποτ -που υπολογίζονται σε εκατομμύρια, δισεκατομμύρια, ακόμα και τρισεκατομμύρια -, αδιάφορο αν οι πιθανότητες να κερδίσουμε είναι ελάχιστες.

Ας πάρουμε ένα περίφημο πείραμα που πραγματοποιήθηκε σε εργαστήριο το 1972. Συγκροτήθηκαν δυο ομάδες εθελοντών. Οι ερευνητές είπαν στους εθελοντές της πρώτης ομάδας πως ήταν 100% βέβαιο ότι θα δεχτούν μια ηλεκτρική εκκένωση και στους εθελοντές της δεύτερης ομάδας άτι είχαν 50% πιθανότητες να δεχτούν μια ηλεκτρική εκκένωση. Μέτρησαν τις σωματικές αντιδράσεις των εθελοντών (παλμούς καρδιάς, νευρικότητα, ιδρωμένα χέρια κτλ.) λίγο πριν από τηv κρίσιμη στιγμή. Το αποτέλεσμα τούς ξάφνιασε: δεν υπήρχε διαφορά. Οι εθελοντές των δύο ομάδων είχαν το ίδιο επίπεδο στρες Οι ερευνητές μείωσαν τότε την πιθανότητα της δεύτερης ομάδας σε 0%, έπειτα σε 10%, έπειτα σε 5%. Το αποτέλεσμα; Καμία διαφορά! Μόνον όταν ανήγγειλαν ότι θα αυξήσουν την ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος η σωματική διέγερση των δύο ομάδων αυξήθηκε. Αλλά πάλι δεν υπήρχε διαφορά μεταξύ τους. Πράγμα που σημαίνει ο π αντιδρούμε στο αναμενόμενο εύρος ενός γεγονότος (ποσό του τζακ ποτ η ένταση του ηλεκτρικού ρεύματος) και όχι στον βαθμό πιθανότητάς του. Δηλαδή, μας λείπει η διαισθητική κατανόηση των πιθανοτήτων.

Μιλάμε για ηαράβλεψη των πιθανοτήτων, γεγονός που οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Επενδύουμε σε μια καινούρια επιχείρηση γιατί το ενδεχόμενο κέρδος μάς ανοίγει την όρεξη, αλλά ξεχνάμε να τιμήσουμε την πιθανότητα απόκτησης αυτού του κέρδους (ή δε ν το κάνουμε από τεμπελιά). Άλλο παράδειγμα: Μετά από ένα αεροπορικό δυστύχημα, για το οποίο έχουν μιλήσει όλα τα ΜΜΕ, ματαιώνουμε κρατήσεις των πτήσεων μας χωρίς να λάβουμε υπόψη τη -μηδαμινή- πιθανότητα συντριβής του αεροπλάνου (η οποία εξάλλου παραμένει ίδια μετά την καταστροφή).

Πολλοί ερασιτέχνες επενδυτές συγκρίνουν τις τοποθετήσεις τους αποκλειστικά στη βάση του συντελεστή απόδοσης. Κρίνουν μια μετοχή της Google που τους αποδίδει 20% τον χρόνο ως δύο φορές πιο επικερδή από ένα ακίνητο που τους αποδίδει 10% τον χρόνο. Ενώ θα ήταν πιο λογικό να υπολογίσουν τους κινδύνους που συνδέονται με την κάθε τοποθέτηση. Αλλά επειδή δεν έχουμε έμφυτη κατανόηση του ρίσκου, έχουμε την τάση να το ξεχνάμε.

Ας επανέλθουμε στο πείραμα με τις ηλεκτρικές εκκενώσεις. Η πιθανότητα ηλεκτρικής εκκένωσης στους εθελοντές της δεύτερης ομάδας μειώθηκε κι άλλο από το 5% στο 4% και ως το 3%. Αλλά μόνο με την πιθανότητα 0% η δεύτερη ομάδα αντέδρασε διαφορετικά από την πρώτη. Το ρίσκο του 0% φαίνεται όντως πολύ προτιμότερο από
το ρίσκο του 1 %.

Σκεεφτείτε τα δύο επόμενα μέτρα στον τομέα του καθαρισμού των υδάτων ύδρευσης. Ένα υδραγωγείο δέχεται νερό σε ίσες ποσότητες από δύο παραπόταμους, τον α και τoν β. Με το μέτρο Α ο κίνδυνος θανάτου από κατάποση μολυσμένου νερού του παραπόταμου α μειώθηκε από το 5% στο 2%. Με τo μέτρο Β ο κίνδυνος θανάτου από κατάποση μολυσμένου νερού του παραπόταμου β μειώθηκε από
το 1% στο 0%- δηλαδή εξαλείφθηκε τελείως. Ποιο μέτρο διαλέγετε; Αν σκέφτεστε όπως οι περισσότεροι άνθρωπος θα διαλέξετε το μέτρο Α πράγμα ανόητο, γιατί με το μέτρο A θα μειωθούν κατά τρεις μονάδες τα άτομα που θα πεθάνουν, ενώ με το μέτρο Β μόνο κατά μία. Το μέτρο A είναι λοιπόν τρεις φορές καλύτερο! Αυτός ο λανθασμένος συλλογισμός ονομάζεται πλάνη του μηδενικού ρίσκου και θα τον εξετάσουμε λεπτομερώς στο επόμενο κεφάλαιο.

Συμπέρασμα: Δυσκολευόμαστε πολύ να διακρίνουμε διαφορετικά επίπεδα ρίσκου, εκτός αν το ρίσκο είναι μηδενικό. Επειδή δεν έχουμε έμφυτη γνώση των κινδύνων, πρέπει να είμαστε καλοί στους υπολογισμούς. Όταν οι πιθανότητες είναι γνωστές, όπως στο λότο, είναι απλό. Αλλά στην καθημερινή ζωή είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε τους κινδύνους, που ωστόσο είναι αναπόφευκτοι.

 

 

 

 
Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΡΟΛΦ ΝΤΟΜΠΕΛΛΙ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • He who knows that enough is enough will always have enough .

    lecturesbureau: "He who knows that enough is enough
will always have enough ."
    178
    0
  • How people treat you is their karma . How you react is yours .

    lecturesbureau: "How people treat you is their karma .
How you react is yours ."
    290
    0
  • There is only way to avoid criticism : do nothing , say nothing , and be nothing .

    lecturesbureau: "There is only way to avoid criticism :
do nothing ,
say nothing ,
and be nothing ."
    367
    0
  • Nature is the Art of God

    lecturesbureau: "Nature is the Art of God"
    389
    0
  • The great thing in this world is not so much where we are but in what direction we are moving .

    lecturesbureau: "The great thing in this world is not so much where we are
but in what direction we are moving ."
    334
    0
  • A gentle word , a kind look , a good-natured smile can work wonders and accomplish miracles .

    lecturesbureau: "A gentle word , a kind look , a good-natured  smile 
can work wonders and accomplish miracles ."
    547
    2
  • We are all so much together , but we are all dying of loneliness .

    lecturesbureau: "We are all so much together ,
but we are all dying of loneliness ."
    367
    0
  • You become responsible , forever , for what you have tamed .

    lecturesbureau: "You become responsible , forever ,
for what you have tamed ."
    319
    0
  • THE MOST BEAUTIFUL THINGS IN THE WORLD cannot be seen or even touched , they must be felt with the heart .

    lecturesbureau: "THE MOST BEAUTIFUL THINGS IN THE WORLD
cannot be seen or even touched ,
they must be felt with the heart ."
    366
    3
  • Every man's life is a fairy tale , written by God's fingers .

    lecturesbureau: "Every man's life is a fairy tale ,
written by God's fingers ."
    191
    0