18 Οκτ Αγαπώ σημαίνει εγώ αγαπώ … το τι κάνει ο άλλος είναι δίκη του δουλειά [ΜΕΝΕΛΑΟΣ ΛΟΥΝΤΕΜΗΣ (ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ)] | Μέρος Α’
Το 1943 ο Αβραάμ Μάσλοου, θεμελιωτής της ουμανιστικής ψυχολογίας, παρουσίασε τη θεωρία ιεράρχησης των αναγκών του ανθρώπου. Συνοπτικά οι ανάγκες του ανθρώπου κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες που αποτελούνται από πέντε επίπεδα με αποκορύφωμα την Αυτοπραγμάτωση και βασικός πυλώνας της έρευνάς του ήταν όσα μπορούν ν’ αποτελέσουν κίνητρο για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Στην αρχική θεωρία (που έχει δεχτεί πολλαπλές τροποποιήσεις από επιστήμονες κατά τη διάρκεια των ετών) υποστηρίζεται πως για να φτάσει μια προσωπικότητα από το ένα επίπεδο στο αμέσως επόμενο, θα πρέπει να έχει επιτύχει ολοκληρωμένη ικανοποίηση από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται. Θεωρείται πιθανό να υπάρχει μια ελαφρά αλληλοεπικάλυψη μεταξύ δύο διαδοχικών επιπέδων, πράγμα που σημαίνει απλά ότι θα πρέπει να έχει φτάσει κάποιος σε ένα συγκεκριμένο ποσοστό προσωπικής ικανοποίησης ή πληρότητας καλύπτοντας μία ή περισσότερες ανάγκες στο επίπεδο αυτό, κλείνοντας έτσι έναν κύκλο, για να έχει κίνητρο να αναζητήσει έναν νέο κύκλο.
Στη βάση λοιπόν της πυραμίδας, η πρώτη κατηγορία είναι οι «Βιολογικές κι οι Βασικές Ανάγκες» και χωρίζεται σε δύο επίπεδα, με το πρώτο να είναι οι Βιολογικές Ανάγκες: αναπνοή, τροφή, νερό, ύπνος, ζεστασιά και σεξ.
Στο δεύτερο επίπεδο βρίσκονται οι «Βασικές Ανάγκες» που σχετίζονται με την Ασφάλεια: σταθερή εργασία, ασφάλεια προσωπική, ασφάλεια της υγείας, οικονομική ασφάλεια. Μπορούμε να δούμε την εξάρτηση των δύο αυτών επιπέδων με τη διαπίστωση ότι, θεωρητικά, οι ανάγκες του δεύτερου επιπέδου εξασφαλίζουν ότι δε θα επιστρέψουμε στο πρώτο.
Εν συνεχεία, έχουμε τη δεύτερη κατηγορία, τις «Ψυχολογικές Ανάγκες», που και πάλι χωρίζεται σε δύο επίπεδα. Πρώτο επίπεδο και τρίτο κατά σειρά συνολικά, είναι εκείνο των «Συναισθηματικών Αναγκών», του «ανήκειν», δηλαδή, της φιλίας, της οικειότητας, του έρωτα, της αγάπης.
Παρατηρούμε ότι ο συναισθηματικός κόσμος των ανθρώπων έχει τοποθετηθεί ακριβώς στη μέση της πυραμίδας, καθιστώντας την ικανοποίησή του σημείο ισορροπίας, στην ουσία, μεταξύ των βασικών αναγκών και των υψηλών στόχων του ανθρώπου. Το επόμενο επίπεδο αφορά τις «Ανάγκες Αυτοεκτίμησης» που απορρέουν από τις συναισθηματικές ανάγκες, δηλαδή εκείνες της επίτευξης προσωπικών και επαγγελματικών στόχων, της εκτίμησης από τον εαυτό και το περιβάλλον μας καθώς και της αναγνώρισης.
Ας κάνουμε εδώ μια παύση για σχολιασμό. Δεν είμεθα του κλάδου, ούτε φυσικά του επιπέδου γνώσεων του Μάσλοου, έχουν περάσει και σχεδόν 80
χρόνια από την έκδοση της έρευνάς του, αλλά εύλογα θαρρώ προκύπτουν εδώ ερωτήματα που χρήζουν απάντησης: Μήπως πρώτη έρχεται η ανάγκη ικανοποίησης της αυτοεκτίμησής μας και μετά οι προσωπικές, συναισθηματικές σχέσεις; Κατ’ επέκταση, δε θα ήταν πιο ορθό να λέγαμε ότι αναζητά με πληρότητα σε συναισθηματικό επίπεδο όταν θα νιώθουμε ήδη μια σχετική κάλυψη και ικανοποίηση από τον εαυτό μας; Δεν πρέπει να αποδεχτούμε και να αγαπήσουμε εμάς, πριν το αναζητήσουμε κι από τους άλλους; Δεν ξέρω, ρωτάω, μιας και κάτι στην εδώ κατανομή των αναγκών μού κλωτσάει.
Τελευταία κατηγορία κι ένα επίπεδο από μόνη της, είναι αυτή της «Αυτοπραγμάτωσης», στην οποία φτάνουμε μόνο αν υπάρχει επάρκεια σε όλους άλλους τομείς της ζωής. Η Αυτοπραγμάτωση αντανακλά την ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργία, ανακάλυψη και κι ανύψωση στο “full potential” τον δυνατοτήτων του σε όλα τα επίπεδα. Και εν συνεχεία την ανάγκη να προσφέρει σε άλλους, καθώς η ολοκλήρωση επιτυγχάνεται αποκλειστικά μέσω του μοιράσματος.
Στη θεωρία του Μάσλοου η λέξη «πρέπει» αναφέρεται συχνά μιας και χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις ανθρώπινες ανάγκες που οδηγούν σε έναν συγκεκριμένο στόχο και τον τρόπο ώστε αυτός να επιτευχθεί. Στο εσωτερικό όμως αυτού του τρίτου επιπέδου της πυραμίδας και μέσα στο χάος των «Συναισθηματικών Αναγκών» και τις θεωρίες για τις προσωπικές σχέσεις, το ρήμα «πρέπει» δεν έχει καμία θέση. Δεν υπάρχουν οδηγίες και κανένας ορισμός δε θα είναι αρκετά περιεκτικός και ικανοποιητικός ώστε να δοθεί επαρκώς η έννοια της λέξης «σχέση». Γιατί αποτελεί συνάρτηση πολλών παραγόντων.
Φεύγοντας από τον Μάσλοου και το έργο του, αλλά παραμένοντας στον τομέα των εσωτερικών διεργασιών της ψυχοσύνθεσης του ανθρώπου, παρατηρούμε ότι τα έντονα ερεθίσματα ενεργοποιούν το anterior cingulate cortex, το σημείο του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για να εντοπίζει τον σωματικό πόνο και συμμετέχει στον σχηματισμό και την επεξεργασία των συναισθημάτων, όπως επίσης στη μάθηση και τη μνήμη. Συνεπώς, η μεγάλη ευχαρίστηση μάς δημιουργεί ευφορία η οποία ωθεί στην έκκριση ενδορφίνης, της ορμόνης που απαλύνει από το σωματικό άλγος και το άγχος, αλλά και συμβαίνει και το αντίστροφο.
Θεμιτό συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι ενίοτε -αν όχι πάντα συμβαίνει και το αντίθετο: Όπου υπάρχει σωματική διέγερση, υπάρχει και συναισθηματική. Και είναι αδιαμφισβήτητο ότι όταν υπάρχει μια εκτενής επίδραση στη διάθεσή μας από κάποια πηγή χαράς, αναζητούμε και πάλι την αιτία που το προκάλεσε. Κάτι σαν το σκυλί του Παβλόφ μόνο που το κουδουνάκι που σηματοδοτεί τη λήψη τροφής έχει αντικατασταθεί από ήχο ειδοποίησης ή κλήσης που συνεπάγεται επικείμενη ευχαρίστηση. Εκπαιδευόμαστε δηλαδή στο διαρκές κυνήγι των αφορμών που θα μας δώσουν την -προσωρινή ή μη- αίσθηση ευτυχίας.
Τα ζητούμενα και τα εισπρακτέα από κάθε ερωτική γνωριμία όπως κι η ενδεχόμενη εξέλιξή της είναι περίπλοκες εξισώσεις. Δεν είναι επιλήψιμο να επιθυμούμε να περνάμε χρόνο με κάποιον, αλλά ταυτόχρονα να μη θέλουμε δέσμευση. Άλλο σχετίζομαι, άλλο δεσμεύομαι· είναι ξεκάθαρος ο διαχωρισμός. Όπως ακριβώς δεν είναι μεμπτό να έχουμε συναισθήματα, είτε αυτά λέγονται «ρομαντικά» είτε και «αμιγώς σεξουαλικά» σε μια οποιαδήποτε σχέση. Ηχεί, ωστόσο, αλλιώς στο αφτί μας το «είμαστε μαζί» από το «έχουμε σχεδόν σχέση». Και ίσως εκεί να ξεκινά το πρόβλημα.
Ακούγοντας τη φράση «δεν πρέπει να υπάρχει συναίσθημα σε μια σχεδόν σχέση» κάποιος που έχει αντίστοιχα βιώματα ή που θα βάλει τα γέλια με την άγνοια του συνομιλητή του ή που θα βγάλει τα μαχαίρια να υπερασπιστεί το δίκαιο, μιας και σε μια οποιαδήποτε σχέση καλύπτονται ανάγκες άρα αν μη τι άλλο το αίσθημα της ικανοποίησης υπάρχει. Σε μια «σεξουαλική σχέση» καλύπτεται η ανάγκη του πρώτου βιολογικού επιπέδου αναγκών, ενώ σε μια «ρομαντική σχέση» αυτή του τρίτου επιπέδου, της οικειότητας και του ανήκειν. Σε μια «σχεδόν σχέση» συναντάμε κάλυψη αναγκών και από τις δύο περιπτώσεις κι ας φαίνεται ότι δίνεται η βαρύτητα στην πρώτη. Γιατί δηλαδή να μην μπορεί να είναι και σεξουαλική και ρομαντική μια σχέση χωρίς όμως να υπάρχει κάποια δέσμευση;
Όσοι έχουν υπάρξει σε μια σχεδόν σχέση, όσο διαφορετικές κι να ήταν οι συνθήκες στις οποίες την έζησαν -ή τη ζουν- μπορούν να συμφωνήσουν σε έναν βασικό άξονα: Η ουσία μιας δηλωμένης κι «επίσημης» σχέσης δε διαφέρει πολύ από αυτήν μιας «σχεδόν». Περνάμε ευχάριστα τον χρόνο μας με έναν άνθρωπο που απολαμβάνουμε τη συντροφιά του. Ταιριάζουμε, επικοινωνούμε, έχουμε επαφή και διασκεδάζουμε- κι ο καθείς μετά σπίτι του, στο πρόγραμμά του, με τις συνήθειές του ως την επόμενη φορά. Παράλληλα τις ώρες που δεν είμαστε μαζί, το μυαλό μας ανατρέχει είτε στις στιγμές που μοιραστήκαμε, είτε σ’ εκείνες που θα μοιραστούμε. Ο ψυχισμός δεν προσαρμόζεται εύκολα στις δικές μας σύνθετες φράσεις.
Μια πολύ εύστοχη ερώτηση, που θα μπορούσε να είναι και τροφή για σκέψη, είναι η εξής: Θα αρκούσε μια ονομασία για να επηρεάσει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ίδια τη σχέση; Και επιπλέον, τελικά η φράση «περνάμε καλά μαζί» δεν καλύπτει ένα ευρύ φάσμα συναισθημάτων;
Μην ανησυχείτε πάντως, η σχέση, όποιο επίθετο κι αν της προσδώσει κανείς, δεν παρεξηγείται. Δεν την ενδιαφέρει πώς θα την αποκαλέσεις αρκεί να την κρατάς ζωντανή. Τώρα για τους άλλους γύρω… Για την κοινωνία, το οικογενειακό, φιλικό, επαγγελματικό περιβάλλον, ισχύει κάτι άλλο. Σε πόσα έγγραφα επιλέγουμε το έγγαμος/ άγαμος καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας; Ακόμα και με τα social media, ένα χάος, μας τα έκαναν ακόμα πιο περίπλοκα τα πράγματα με το “it’s complicated”. It’s not complicated, darling. Είναι «σχεδόν». Απλά, όμορφα και απέριττα.
Μέρος Β’: https://www.lecturesbureau.gr/1/i-love-means-i-love-what-the-other-does-is-his-trial-part-b-2727b/
ΣΧΕΔΟΝ ΣΧΕΣΕΙΣ
ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ FYLATOS PUBLISHING
Εικόνα Α: https://gr.pinterest.com/pin/171699804534138570/
Εικόνα Β: https://medium.com/@lilydonawa/becoming-and-fulfilling-more-through-maslows-hierarchy-of-motives-4c8178212c06
