Ενεργητική ανοσοποίηση – Εμβολιασμός (ΙΩΣΗΦ ΠΑΠΑΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ)

Ενεργητική ανοσοποίηση – Εμβολιασμός (ΙΩΣΗΦ ΠΑΠΑΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ)

Ενεργητική ανοσοποίηση – Εμβολιασμός

Βασικές έννοιες

  • Επαγωγή προστατευτικής ανοσολογικής απόκρισης και ανοσολογικής μνήμης
  • Γρήγορη και αποτελεσματική ανοσοαπόκριση σε επόμενη έκθεση στον παθογόνο μικροοργανισμό
  • Χρησιμοποιούμενα ανοσογόνα: αδρανοποιημένοι, ζώντεςεξασθενημένοι μικροοργανισμοί, τμήματα των μικροοργανισμών, τοξοειδή
  • Χρησιμοποίηση ενισχυτικών της ανοσοαπόκρισης
  • Επίτευξη ατομικής αλλά και συλλογικής ανοσίας (ανοσία της αγέλης)

 

Συλλογική ανοσία

  • Αύξηση του αριθμού των εμβολιασμένων ενός πληθυσμού περιορίζει τη μετάδοση της λοίμωξης (herd immunity)
  • Όσο μεγαλύτερη είναι η μολυσματικότητα ενός μικροοργανισμού (ιός της ιλαράς), τόσο μεγαλύτερο είναι το απαιτούμενο ποσοστό εμβολιασμού στον πληθυσμό για την επίτευξη συλλογικής ανοσίας

 

Χαρακτηριστικά ιδανικού εμβολίου

  • Χαμηλό κόστος
  • Σταθερότητα σε υψηλές θερμοκρασίες
  • Αποτελεσματικότητα ακόμα και μετά από χορήγηση μιας δόσης
  • Κάλυψη πολλαπλών νοσημάτων
  • Χορήγηση μέσω των βλεννογόνων
  • Δυνατότητα χορήγησης σε πολύ μικρή ηλικία

 

Είδη Εμβολίων

 

Εμβόλια με ολόκληρους μικροοργανισμούς

  • Εξασθενημένοι
  • Αδρανοποιημένοι
  • Εμβόλια με απομονωμένα μακρομόρια
  • Πολυσακχαριτικό βακτηριακό έλυτρο
  • Τοξοειδή
  • Ανασυνδυασμένες πρωτείνες
  • Εμβόλια με γενετικά τροποποιημένους φορείς
  • Εμβόλια DNA
  • Εμβόλια αντιιδιοτυπικά

 

Εμβόλια με εξασθενημένους μικροοργανισμούς

  • Εξασθένηση μικροοργανισμών (ιών ή βακτηρίων): απώλεια της λοιμογονικότητάς τους, αλλά διατήρηση της ικανότητας ανάπτυξής τους μέσα στον οργανισμό που ενοφθαλμίσθηκαν
  • Καλλιέργεια υπό μη φυσιολογικές για αυτό συνθήκες και επιλογή των μεταλλαγμένων μορφών, που έχουν προσαρμοστεί και αναπτύσσονται καλύτερα σε αυτές τις συνθήκες
  • BCG (Bacillus Calmette-Guerin): εξασθενημένο στέλεχος του Mycobacterium bovis, ύστερα από καλλιέργειά του παρουσία χολής
  • Sabin: εξασθενημένος ιός πολυομυελίτιδας, ύστερα από καλλιέργειά του σε νεφρικά επιθηλιακά κύτταρα πιθήκου

 

Πλεονεκτήματα

  • Συνήθως χορήγηση μιας μόνο δόσης (λόγω αυξημένης ανοσογονικότητας και παραγωγής μνημονικών κυττάρων)
  • Επαγωγή χυμικής και κυτταρικής ανοσίας

Μειονεκτήματα

  • Μειωμένη σταθερότητα
  • Πιθανότητα μεταστροφής στη λοιμογόνο μορφή

 

Εμβόλια με αδρανοποιημένους μικροοργανισμούς

  • Αδρανοποίηση μικροοργανισμών: επεξεργασία με θέρμανση ή χημικά μέσα (φορμαλδεύδη, αλκυλιωτικοί παράγοντες), ώστε να χάσουν την ικανότητα πολλαπλασιασμού τους μέσα στον ξενιστή
  • Διατήρηση μόνο της αντιγονικότητας

 

Πλεονεκτήματα

  • Σταθερότητα
  • Μη δυνατότητα μεταστροφής στη λοιμογόνο μορφή

Μειονεκτήματα

  • Απαραίτητη η χορήγηση πολλών αναμνηστικών δόσεων
  • Επαγωγή κυρίως της χυμικής ανοσίας

 

Εμβόλια με απομονωμένα μακρομόρια Πολυσακχαριδικό έλυτρο

Μηχανισμός δράσης: επαγωγή αντισωμάτων, που καλύπτουν το έλυτρο των βακτηρίων και οδηγούν στη φαγοκυττάρωσή τους από τα ουδετερόφιλα και τα μακροφάγα (έναντι Streptococcus pneumoniae, Neisseria meningitidis και Haemophilus influenzae ορότυπου b).

 

Μειονέκτημα:

  • Διέγερση μόνο Β-λεμφοκυττάρων
  • Παραγωγή κυρίως IgM και (σε μικρό βαθμό) IgG αντισωμάτων
  • Μειωμένη παραγωγή μνημονικών κυττάρων

Αντιμετώπιση:

  • Σύζευξη του πολυσακχαρίτη με πρωτεΐνη φορέα
  • Διέγερση βοηθητικών T-κυττάρων
  • Παραγωγή IgM και IgG αντισωμάτων & μνημονικών κυττάρων (Πολυσακχαρίτης του ελύτρου H. influenzae b + τοξοειδές του τετάνου)

 

Εμβόλια με απομονωμένα μακρομόρια Τοξοειδή

 

  • Τοξοειδές: αδρανοποιημένη με φορμαλδεύδη βακτηριακή εξωτοξίνη
  • Μηχανισμός δράσης: παραγωγή αντισωμάτων έναντι του τοξοειδούς, που συνδέονται με την τοξίνη και εξουδετερώνουν τη δράση της
  • Εμβόλια έναντι διφθερίτιδας και τετάνου

 

Άλλα είδη εμβολίων

  • Ανασυνδιασμένες πρωτεϊνες (HBV, HPV)
  • Γενετικά τροποποιημένοι φορείς
  • DNA
  • Αντιιδιοτυπικά εμβόλια

 

 

 

Ανοσοποίηση

  1. Ενεργητική διαδικασία μέσω έκθεσης σε ξένο αντιγόνο
  • Φυσική (λοίμωξη)
  • Τεχνητή (εμβολιασμός)
  1. Παθητική διαδικασία μέσω χορήγησης έτοιμων αντισωμάτων
  • Φυσική (μεταφορά αντισωμάτων από μητέρα στο έμβρυο)
  • Τεχνητή (χορήγηση αντισωμάτων)

 

Παθητική ανοσοποίηση

Μεταφορά προσχηματισμένων αντισωμάτων σε ένα άτομο

  • Φυσική: μεταφορά μητρικών αντισωμάτων στο έμβρυο μέσω του πλακούντα ή του μητρικού γάλακτος
  • Τεχνητή: παρεντερική χορήγηση αντισωμάτων ανθρώπινης ή ζωικής προέλευσης

 

Παθητική ανοσοποίηση – Ενδείξεις

  • Συγγενείς ή επίκτητες διαταραχές των Β-κυττάρων
  • Κίνδυνος επιπλοκών στην έκθεση στον λοιμογόνο παράγοντα, έστω και με την μορφή εμβολίου
  • Ανάγκη άμεσης προστασίας ατόμου όταν δεν υπάρχουν τα χρονικά περιθώρια για την ενεργητική ανοσοποίησή του
  • Προστασία από δηλητήρια (π.χ. δήγματα φιδιών ή εντόμων)
  • Προστασία από νοσήματα για τα οποία δεν υπάρχουν ασφαλή εμβόλια (π.χ. RSV)

 

Παθητική ανοσοποίηση – Παρενέργειες

  • Αντίδραση υπερευαισθησίας τύπου ΙΙΙ: Παραγωγή IgΜ και IgG αντισωμάτων έναντι του χορηγηθέντος αντισώματος και δημιουργία ανοσοσυμπλεγμάτων, που ενεργοποιούν το συμπλήρωμα και εναποτίθενται στους ιστούς
  • Γενικευμένη αναφυλακτική αντίδραση: Παραγωγή IgE αντισωμάτων έναντι του χορηγηθέντος αντισώματος και δημιουργία ανοσοσυμπλεγμάτων, που προκαλούν αποκοκκίωση των μαστοκυττάρων

 

 

Ιωσήφ Παπαπαρασκευάς, Βιοπαθολόγος

Αναπληρωτής Καθηγητής Εργαστήριο Μικροβιολογίας

Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

 

ΠΗΓΗ: https://eclass.uoa.gr/

Εικόνα: https://www.popularmechanics.com/technology/gadgets/reviews/g165/101-gadgets-that-changed-the-world/



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram