Η ιστορία της λέξης ευθύνη (ΝΙΚΟΣ ΒΑΡΔΙΑΜΠΑΣΗΣ)

Η ιστορία της λέξης ευθύνη (ΝΙΚΟΣ ΒΑΡΔΙΑΜΠΑΣΗΣ)

Η ευθύνη παράγεται από το θέμα του ρήματος είμι.
Το ρήμα είμι, που σημαίνει πορεύομαι, θα έλθω, θα πάω, είναι από τα πιο δύσκολα της γλώσσας μας.
Όλοι οι τύποι της οριστικής -είμι, εί, είσι, ίμεν, ίτε, ίασιν- χρησιμοποιούνται πάντοτε ως μέλλων του ρήματος έρχομαι και από εκεί το θα έλθω θα πάω του είμι. Τα θέματά του είναι δύο: ει- (ισχυρό) και κατά μετάπτωση ι (ασθενές).
Οι παράγωγες λέξεις είναι πολλές:
Ι-τός, λ.χ., είναι αυτός που μπορείς να τον διαβείς, ο αμαξιτός (ο βατός σε άμαξες) ο προσ-ιτός και ο απρόσ-ιτος. Επίσης:
Εισ-ι-τήριο, εξ-ι-τήριο, ί-της (τολμηρός), ι-ταμός (θρασύς), εξ-ί-τηλος, ανεξ-ι-τηλος και ι-θύς. Σ’ αυτή τη λέξη θα μείνουμε.
Ι-θύς είναι ο ιωνικός και επικός τύπος του επιθέτου ευ-θύς που είναι ο ίσιος, ο ντόμπρος, ο ευθύς χαρακτήρας, σε αντίθεση προς τον στρεψόδικο.
Ιθύς, ευθύς είναι αυτός που μιλάει χωρίς περιστροφές ή υπεκφυγές, δηλαδή ευθέως. Ευθύνη σημαίνει ιθύνω, δηλαδή ισιάζω, διευθύνω, εις λογοδοσίαν φέρω και από κει και η ευθύνη του ιθύνοντος νου.
Ι-θύς, λοιπόν (από το είμι, το θα έλθω, θα πάω, θα πορευτώ) ονομάζεται ο κατευθείαν στραμμένος, ο κατευθείαν βαίνων, ο ευθύς, δίκαιος, ορθός και ειλικρινής. Ι-θύς –ύος είναι η κατευθείαν γραμμήν πορεία.
Ιθύνω σημαίνει καθιστώ τι ευθύ, ευθυγραμμίζω, διευθύνω, διοικώ, κυβερνώ ως υπεύθυνος πλοηγός.
Ευθυντηρία ονόμαζαν τη γέφυρα του πλοίου, ώστε το κατευθείαν πορευόμενο πλοίο να καταπλέει ευθέως, δηλαδή ταχέως στον προορισμό του και κατά τρόπο υπεύθυνο. Έχει ευθύνη ο ευθυντήριος πλοηγός, ο ευθυντήριος κυβερνήτης, ο ευθυντήριος πρόεδρος.
Η ευθύνη του έγκειται στο να επιλέγει σωστά ανάμεσα από ξέρες, από υφάλους, από ρηχά νερά και από ρουφήχτρες, ώστε το πλοίο του ή το πλοίο της πόλης να φθάνει στον προορισμό του. Αν το βουλιάξει, αν δεν αποφύγει κακοκαιρίες, αν δεν υπολογίσει το φορτίο, την ηλικία του σκάφους και τόσες άλλες παραμέτρους, τότε, μόνο υπεύθυνος δεν είναι…
Το ι-θύς λοιπόν, παράγεται από το ρήμα είμι και από το επίθετο ευ-θύς παράγεται η ευθύνη· η δυνατότητα επιλογών μέσα στο κράτος της ανάγκης, που άγχει και πνίγει.
Ο άνθρωπος πνίγεται μέσα σε μια κουταλιά νερό όσο πορεύεται στα τυφλά, ανεύθυνα, χωρίς ευ-θύνη, χωρίς δυνατότητα επιλογής.

Είμι = θα έλθω, θα πάω
Θέματα
ει- (ισχυρό) ι- (ασθενές)
ι-τός
αμαξ-ιτός
προσ-ιτός
απρόσ-ιτος
εισ-ι-τήριο
εξ-ι-τήριο
ί-της (=τολμηρός)
ι-ταμός (=θρασύς)
εξ-ί-τηλος, ανεξ-ί-τηλος

ΠΟΛΙΤΙΚΑ
ι-θύς
Είμι θέμα ι-
Ι-θύς: ο ιωνικός και επικός τύπος του επιθέτου
ευ-θύς
ευ-θύνη

 

 

ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΛΕΞΗΣ
ΝΙΚΟΣ ΒΑΡΔΙΑΜΠΑΣΗΣ



Facebook

Instagram

Follow Me on Instagram
  • Heaven is not a place , and it is not a time . Heaven is being perfect .

    lecturesbureau: "Heaven is not a place , and it is not a time .
Heaven is being perfect ."
    215
    0
  • The important thing is not what they think of me , but what I think of them .

    lecturesbureau: "The important thing is not what they think of me ,
but what I think of them ."
    310
    0

  • instagram by lecturesbureau
    260
    0
  • I have always imagined that paradise will be a kind of library .

    lecturesbureau: "I have always imagined that paradise
will be a kind of library ."
    239
    2
  • Wisdom is avoiding all thoughts that weaken you .

    lecturesbureau: "Wisdom is avoiding all thoughts
that weaken you ."
    856
    0
  • Man's main task in life is to give birth to himself , to become what he potentially is .

    lecturesbureau: "Man's main task in life
is to give birth to himself ,
to become what he potentially is ."
    197
    0
  • Open your eyes , look within . Are you satisfied with the life you're living ?

    lecturesbureau: "Open your eyes , look within .
Are you satisfied with the life you're living ?"
    209
    1
  • Gratitude is the sign of noble souls .

    lecturesbureau: "Gratitude is the sign of noble souls ."
    288
    0
  • We are the creators of ourselves .

    lecturesbureau: "We are the creators of ourselves ."
    284
    0
  • A book read by a thousand different people is a thousand different books .

    lecturesbureau: "A book read by a thousand different people
is a thousand different books ."
    321
    0